Westerse kennistransfer is fundament onder het Chinese ontwikkelingswonder

De huidige ijzersterke concurrentiepositie van China wordt vooral geanalyseerd en becommentarieerd door westerse economen. Kijkend door hun economische bril zien zij vooral twee hoofdoorzaken voor het industriële verval van Europa. Ten eerste noemen zij de ‘oneerlijke concurrentie’, veroorzaakt door grootschalige staatssubsidies aan Chinese bedrijven. Daarnaast zijn Chinese goederen goedkoop door de kunstmatig laag gehouden wisselkoers van de renminbi, de Chinese munt – ook bekend als yuan –, aldus de economen.

Een veel fundamentelere oorzaak zien economen over het hoofd. Europa heeft indirect duchtig bijgedragen aan het uitgroeien van China – formeel nog een ontwikkelingsland – tot een economische grootmacht. Die fundamentele bijdrage bestaat nog steeds en groeit zelfs nog voortdurend door kennistransfer van Europese kennisinstituten naar briljante Chinese twintigers en dertigers, zowel mannen als vrouwen, die tijdelijk naar Europa komen om wetenschappelijk onderwijs (WO) te volgen aan universiteiten, waarna zij met een MSc-diploma (Master of Science) op zak, en soms zelfs met een doctorsbul, terugkeren naar hun vaderland. Daar benutten zij de in Europa verworven kennis voor het ontwikkelen van hoogwaardige technologische producten, alsmede voor het bouwen van de transportinfrastructuur.

Net zoals de door China geproduceerde goederen, overspoelen Chinese studenten Europa. Hoe massaal deze instroom is, valt af te leiden uit het rapport Economische effecten van inkomende internationale studenten van het Centraal Planbureau (CPB), dat in augustus jl. is verschenen. Het onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van Rianne Letschert, D66-minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Zij was nieuwsgierig naar de financiële effecten voor de rijksoverheid van de instroom van buitenlandse studenten. De CPB-onderzoekers concluderen dat het kosten/batensaldo positief is; internationale studenten zorgen voor meer opbrengsten dan kosten voor de Nederlandse rijksoverheid. Wat buiten de opdracht van de minister viel, was om te onderzoeken wat de indirecte kosten zijn van buitenlandse studenten voor de internationale concurrentiepositie van Nederland, en die zijn niet mis.

De CPB-onderzoekers verdelen buitenlandse studenten op basis van hun land van herkomst in twee groepen. De eerste groep is afkomstig uit de Europese Economische Ruimte (EER), bestaande uit de Europese landen. De tweede groep bestaat uit de overige landen van de wereld. In 2024 stroomden 26.000 EER-studenten en bijna 10.000 niet-EER-studenten het Nederlandse WO (Wetenschappelijk Onderwijs) binnen. In de Top-tien van landen die de meeste studenten leveren aan WO-masteropleidingen, staan twee niet-EER-landen: China en India. China staat met 3621 instromende studenten in 2024 – dat aantal is ruim een derde van de in Nederland studerende niet-EER-studenten – op een tweede plaats, na Duitsland. In 2017 was de Chinese instroom nog beduidend minder, namelijk 2338. India staat met 2503 studenten op de vierde plaats in deze Top-tien. China en India zijn BRICS-landen, die samenwerken op terreinen als technologische ontwikkelingen, voedselproductie en energievoorziening.

De voorkeur van Chinese studenten gaat vooral uit naar bètawetenschappen, waarin statistiek, wis- en natuurkunde, en ICT essentiële studiecomponenten vormen. In de Top-drie van preferente studierichtingen staan techniek, landbouw en economie, aldus het CPB-rapport. Hierbij moet bedacht worden dat tot het vakgebied Economie studies behoren die zijn gericht op beleid en managen van financiële instellingen, waaronder banken en grote bedrijven. De kennisbasis die China hiermee heeft opgebouwd, en verder uitbreidt, is fundamenteel voor het realiseren van een concurrerende hoogtechnologische industrie.

Vrijwel alle gerenommeerde universiteiten in de EU-lidstaten kennen het fenomeen van de grote toestroom van Chinese studenten. Hoewel het CPB-rapport betrekking heeft op Nederland, kunnen uit de gepresenteerde cijfers redelijke afschattingen gemaakt worden van het aantal Chinezen aan wie Europese WO-diploma’s zijn uitgereikt. Deze gefundeerde inschatting is een voortzetting van de werkwijze van de CPB-onderzoekers, die aangeven dat hun eigen berekeningen deels zijn gebaseerd op modelaannames.

Uitgaande van het redelijk vaststaande cijfer dat vanaf de millenniumwisseling Nederlandse universiteiten aan ca. 40.000 Chinese studenten een WO-diploma (MSc) hebben uitgereikt, is een adequate afschatting voor heel Europa te maken. Uit die afschatting blijkt dat de afgelopen kwart eeuw aan Europese universiteiten ongeveer een half miljoen Chinese studenten de MSc-titel hebben behaald. Daarnaast heeft een klein deel van deze hoogopgeleiden een promotieonderzoek van vier jaar afgerond.