Rachid Sabri
AI is echter wel heel succesvol gebleken op het terrein van het sturen van perceptie en gedrag via algoritmes. Deze door de grote socialemedia-bedrijven gebruikte algoritmes hebben grote delen van de bevolking aan een infuus gelegd van een continue stroom aan gepersonaliseerde content die naadloos aansluit op de individuele interesses en leefwereld. Het kwalijke daarvan is dat dit inmiddels van grote invloed is op het wereldbeeld van mensen en op de polarisatie in de samenleving. Algoritmes worden door socialemedia-platforms veelvuldig ingezet om met grote stelligheid digitale onwaarheden te verspreiden over wereldgebeurtenissen, ontwikkelingen in de samenleving en rondom persoonlijke gezondheid.
De digitale werkelijkheid is nu voor steeds meer mensen de belangrijkste representatie van de hun omringende wereld. Iedere dag weer beginnen hordes mensen met hun telefoon of tablet voor zich aan hun ontbijt. Het scrollen gaat vervolgens de hele dag door. Door de dag heen worden we voortdurend uitgenodigd om te reageren op een continue stroom aan notificaties die onze aandacht opeisen. Vanwege deze op ons afgevuurde oneindige stroom van digitale prikkels en afleidingen is ons vermogen om de aan ons voorgeschotelde informatie op waarheidsgehalte te beoordelen drastisch gereduceerd.
De inzet van algoritmes draagt bij aan veranderingen in zelfbeeld, identiteit en persoonlijke waarden bij vooral jongeren. Het gevaar hierbij is dat het vertekend zelfbeeld door het ‘algoritmisch spiegelbeeld’ leidt tot een onzichtbare sturing, waardoor zelfbeeld, identiteit, normen en waarden verschuiven. De betreffende algoritmes bepalen voortdurend wat iemand wel of niet te zien krijgt. Het gevolg is vaak dat mensen dingen die niet kloppen voor waar aannemen.
Velen hebben inmiddels last van de zogeheten confirmation bias of het bevestigingsvooroordeel, de vertekening van een individueel wereldbeeld gebaseerd op aangedragen aannames die stroken met eigen overtuigingen, waardoor alle andersluidende informatie en opvattingen worden genegeerd. Zo worden velen gaandeweg op allerlei gebieden misleid, met als gevolg dat de wereld waarin zij denken te leven van zijn echtheid wordt ontdaan. Het dwangmatige gebruik van door algoritmes bepaalde sociale media gaat steeds meer gepaard met het fenomeen van externe validatie waarin eigenwaarde en zelfbeeld afhankelijk worden van de bevestiging door anderen. Zodra die bevestiging wegvalt, wankelt ook de manier waarop wij onszelf zien.
Dit heeft ertoe geleid dat er zich de afgelopen decennia een historische verschuiving heeft voorgedaan waarin de technologisch gefabriceerde werkelijkheid menselijke authenticiteit heeft overvleugeld. We mogen rustig stellen dat we vandaag leven in een tijd waarin echtheid en authenticiteit onder druk staan, waarin het onderscheid tussen waarheid en desinformatie flinterdun is. Deze ontwikkeling kunnen we niet los zien van de controlesamenleving waar we nu in leven. We worden iedere dag opnieuw via verschillende media bestookt met meningen, misleidende informatie en framing. Tegelijkertijd wordt ons digitale handelen voortdurend gemonitord en geanalyseerd zonder dat velen dat echt in de gaten hebben. De alsmaar groeiende rekenkracht die AI biedt maakt het mogelijk om data onmiddellijk zonder vertraging te analyseren en daar ook direct op te anticiperen.
Algoritmes worden steeds beter in het vertroebelen van onze perceptie en het beïnvloeden van ons waarnemingsvermogen. We hebben stilzwijgend geaccepteerd dat algoritmes bepalen welke informatie en media we voorgeschoteld krijgen.
De grote socialemedia-bedrijven als Meta, Google, X en TikTok spinnen er garen bij. Zij slaan de gigantische hoeveelheden aan datavolumes van de verzamelde digitale footprints op om de algoritmes te voeden met zoveel mogelijk data. Het gevaarlijke hieraan is dat deze algoritmes niet kunnen vaststellen of informatie volledig is, en daarin ook geen onderscheid maken tussen feiten en fictie. Deze media trachten gewoon in te schatten waar iemand op zal ‘aanslaan’ en gaan reageren. Daardoor neemt men informatie tot zich die is gefragmenteerd of een vertekend beeld van zaken geeft.
Het is van groot belang dat we ons meer bewust worden van de totstandkoming van deze informatie en van het feit dat dit een zeer grote invloed heeft op ons handelen. Algoritmes lijken ons beter te kennen dan wij onszelf. Ze bestaan uit reeksen instructies die toegespitst zijn op patroonherkenning van individuele persoonlijke digitale voetafdrukken die men in de digitale leefwereld achterlaat. Die afdrukken bestaan uit de manier waarop mensen gebruikmaken van verschillende digitale media en hun reacties daarop. Als iemand een specifiek onderwerp of thema interessant vindt, dan wordt in een oneindige tsunami aan berichten, beelden en meningen op het internet en de socialemedia-platformen door middel van kijkgedrag, likes, reacties, volggedrag, enz. gezocht naar informatie of media die in het verlengde daarvan liggen.
Op die manier ontstaat een digitale schijnwerkelijkheid die onze aandacht kaapt en ons misleidt op basis van dopamine-gestuurde informatie en emotioneel geladen nieuwsflitsen. Voor de grote mediagiganten is het verstrekken van correcte informatie echter geen halszaak. Het vormt gewoonweg een stevig fundament onder het door hen gehanteerde verdienmodel. Ze schuwen daarbij ook niet om de door hen verzamelde data aan derden door te verkopen. Zulke verzamelde data zijn natuurlijk erg gewild bij derde partijen als adverteerders, analyticsbedrijven, onderzoekers en overheden. Over de kwalijke gevolgen van de persoonlijke propagandastroom die het leven van velen in hun perceptie en gedrag opzettelijk controleert en stuurt, lijkt niemand zich echt druk te maken.
De controlesamenleving waarin we momenteel leven vertoont een treffende vergelijking met Plato’s allegorie van de grot waarin hij ons uitnodigde om kritisch te zijn in onze aannames, onze bronnen en onze eigen comfortzones. Plato concludeerde destijds al dat de meeste mensen gevangen zitten in illusies, net zoals de gevangenen in de grot in de ban waren van hun eigen schaduwen op de muur. En dat ze daardoor hun onwetendheid niet konden overwinnen. Vandaag de dag zijn ook wij ondanks onze intellectuele vermogens gevangen in een moderne versie van de allegorie van de grot. We kijken echter niet meer naar een muur, we dragen die muur tegenwoordig in onze broekzak.
Plato waarschuwde destijds al voor een retoriek zonder waarheid en de noodzakelijke begrenzing van manipulatieve krachten. Tot op heden heeft die waarschuwing niet geleid tot doeltreffende maatregelen om de authenticiteit van ons wereldbeeld vast te stellen. De socialemedia-bedrijven spelen daar handig op in. We kunnen het onszelf aanrekenen dat we de informatie die ons in een onafgebroken stroom wordt aangereikt, uit gemakzucht zelf niet nader onderzoeken op het waarheidsgehalte. We kunnen ons beter bewust gaan worden van die situaties waarin ons brein de controle verliest over zijn eigen denkpatronen. Kritische zelfreflectie is immers een menselijke vaardigheid die ieder van ons van nature in zich draagt, en waarmee we kunnen voorkomen dat we onszelf verliezen in een door algoritmes geschapen pseudowerkelijkheid om ons heen.
Wat vertel ik mijn medemens?
- Algoritmes worden door socialemedia-platforms veelvuldig ingezet om met grote stelligheid digitale onwaarheden te verspreiden.
- Vanwege de oneindige stroom van digitale prikkels en afleidingen is ons vermogen om de informatie op waarheidsgehalte te beoordelen drastisch gereduceerd.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
