Tjeu Lemmens
Alle andere mogelijke oorzaken, waaronder variaties in zonneactiviteit, werden en worden nog steeds gekwalificeerd als insignificant. Met energiewinning in de vorm van elektriciteit uit biomassa, zonnestralen en wind, zouden de mensheid en de planeet van de ondergang worden gered, dat was het uitgangspunt van het akkoord. De uit het akkoord voortvloeiende Green Deal van de EU om in 2050 de menselijke CO₂-uitstoot tot netto nul te hebben gereduceerd, ging zelfs zover dat tot enkele jaren geleden het aanpassen van de leefomgeving aan de gevolgen van opwarming, categorisch van de hand werd gewezen. Klimaatadaptatie zou te duur zijn en het resultaat onzeker omdat het onbekend is hoe extreem het weer door de temperatuurstijgingen van enkele graden zou worden.
Het taboe op klimaatadaptatie is niet meer absoluut, getuige de publicatie van het rapport Voorbij de risico’s: keuzes voor een klimaatbestendige leefomgeving dat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) op 31 maart 2026 publiceerde. Een van de hoofdboodschappen is dat klimaatverandering grote invloed heeft op de leefomgeving en dat het reduceren van de menselijke CO₂-uitstoot tot netto nul in het jaar 2050 de opwarming van de aarde onvoldoende zal tegenhouden. Daarom moeten, naast een versnelling van de energietransitie, ingrijpende klimaatadaptatiemaatregelen worden getroffen, die het aanzicht van Nederland compleet zullen veranderen.
“Aanpassen aan klimaatverandering is onvermijdelijk”, stelt prof. dr. Marko Hekkert, directeur PBL. Het draait volgens hem om het maken van de juiste keuzes “om ons land ook in een warmer, droger en natter klimaat leefbaar, rechtvaardig en veerkrachtig te houden”. Dat de voorbereiding op klimaatverandering nu onvoldoende is, is niet verwonderlijk wanneer men bedenkt dat enkele jaren geleden de Green Deal-profeten, met Frans Timmermans als voornaamste woordvoerder en Diederik Samson als secondant, zich fel keerden tegen klimaatadaptatie. Nu de inzichten gewijzigd zijn, moeten met grote haast adaptatiemaatregelen genomen worden, want “het klimaat verandert snel”. Dat blijkt uit de gemiddelde temperatuurstijging in Nederland van meer dan 2,5°C sinds 1900, waarbij warmterecords werden verbroken in 2023 en 2024, wat wijst op een versnelling, aldus het rapport.
Op zich is aanpassing van de leefomgeving aan veranderende klimaatomstandigheden toe te juichen. Want klimaatverandering is een niet te ontkennen realiteit en van alle tijden. De voornaamste oorzaken zijn natuurlijke processen, waaronder variaties in de stand van de aardas, in de baan van de aarde, in zonneactiviteit, en vulkanische erupties. Het getuigt van waanzin en trotse overmoed om te denken dat de mens hierop enige invloed zou kunnen uitoefenen. Maar het sprookje dat menselijke CO₂-uitstoot tot de ondergang van mensheid en planeet zou leiden, blijft in het PBL-rapport recht overeind. De energietransitie en elektrificatie van Nederland moeten onverminderd doorgaan. Klimaatadaptatie vormt slechts een aanvulling hierop.
Hoe de toekomst van Nederland eruitziet door de klimaatverandering, weten de opstellers van het PBL-rapport. Nederland zal in toenemende mate te maken krijgen met langdurige periodes van hoge temperaturen afgewisseld met periodes van hevige regenval. Langdurige hittegolven zullen de gezondheid aantasten. Ouderen zullen hierdoor vroegtijdig sterven en werkenden zullen vaker en langduriger ziek zijn, waardoor de arbeidsproductiviteit en daarmee de welvaart afneemt en zorgpremies stijgen. Een deelrapport opgesteld door het RIVM meldt: “Duidelijk is dat ook een milde klimaatverandering effecten op de gezondheid heeft en maatregelen nodig zijn om de gezondheidseffecten te beperken. Het RIVM kan niet precies inschatten of de bestaande maatregelen daarvoor genoeg zijn, maar vermoedt dat dat niet zo is. Dat betekent dat er meer maatregelen nodig zijn… Verder is het belangrijk om klimaatverandering zo veel mogelijk te voorkomen.”
Ook de gezondheid en het welzijn van vee zullen lijden onder hittegolven met als gevolg een lagere productie van melk en vlees. Het rapport adviseert om bij hitte het vee in met airco’s gekoelde stallen onder te brengen en in weilanden loofbomen te planten die zorgen voor schaduw en verkoeling. Ook leiden afwisselende perioden van hittegolven en extreme neerslag tot lagere voedselopbrengsten, waardoor voedselprijzen stijgen en boeren grote financiële schade ondervinden, waarschuwt het rapport.
Het is merkwaardig dat de deskundigen zich behoorlijk zorgen maken over de bestaanszekerheid van boeren terwijl de overheid al meerdere jaren een destructief beleid hanteert om de voedselproductie sterk te verminderen in het kader van de ‘stikstofcrisis’ die, net als het CO₂-uitstootsprookje, verzonnen is.
In droogteperioden zal waterschaarste optreden. Dat roept de vraag op wie er water krijgt, wie het met minder water moet stellen en wie helemaal niets krijgt. De opstellers van het rapport vinden dat drinkwater prioriteit moet krijgen, evenals natuurgebieden die bij langdurige droogte onherstelbare schade kunnen oplopen. De watervoorziening voor het merendeel van de weilanden en akkers wordt afgeknepen. Het PBL-rapport constateert voorts dat droogte leidt tot een verdubbeling van natuurbranden en adviseert om verdroging van natuurgebieden te voorkomen door het aanleggen van bufferzones waarbinnen het waterpeil kunstmatig hoog wordt gehouden. De vraag is of een dergelijke ingrijpende maatregel voor het Nederlandse landschap verstandig is uit het oogpunt van de volksgezondheid, waarop zoveel nadruk wordt gelegd (in het rapport komt het woord ‘gezondheid’ 23 maal voor). Maar de focus ligt vooral op hittestress als bron van gezondheidsproblemen.
Wat het rapport niet belicht is dat het verhogen van de waterstanden in combinatie met hitte kan leiden tot de terugkeer van malariamuggen, want die gedijen het best in moerassen gecombineerd met een warm klimaat. Het is vrijwel onbekend dat tot begin twintigste eeuw malaria in Nederland voorkwam. Deze infectieziekte is door landbouwontginningen van moerassen volledig verdwenen. In 1970 verklaarde de WHO Nederland malaria-vrij. Door moerassen kunstmatig te herstellen kan malaria terugkomen als een dodelijke infectieziekte voor vooral jonge kinderen en zwangere vrouwen.
Het grootste gevaar voor het leven in Nederland is dat ons land een deltagebied is waarin twee grote rivieren, Maas en Rijn, samenvloeien; 40% van het land ligt onder de zeespiegel. De laatste verwoestende overstroming vond plaats in 1953. Dat is ruim zeventig jaar geleden en de ramp is vrijwel uit het collectieve geheugen verdwenen. Het PBL-rapport besteedt nauwelijks aandacht aan overstromingsrisico’s en volstaat met enkele meldingen: “Tegen overstromingen uit zee en de grote rivieren en meren is Nederland goed beschermd.” Rijkswaterstaat samen met de 21 waterschappen passen alle dijken, gemalen, sluizen en stuwen aan “om te voldoen aan de afgesproken normen voor de kans op overstromingen” in het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Dit programma spreekt zelf over het versterken van 1.400 km dijken. De totale lengte van de dijken in Nederland is ca. 20.000 km.
Het PBL-rapport laat er geen misverstand over bestaan dat het uiterlijk van steden en landelijk gebied drastisch zal veranderen en dat de honderden miljarden verslindende energietransitie versneld moet doorgaan. Resteert de vraag waarom het denken over klimaatadaptatie recent is gekanteld. Wellicht begint het bij politici te dagen dat de energietransitie een mislukt project is dat in rap tempo de-industrialisatie veroorzaakt en waarbij het verval van welvaart en welzijn steeds nijpender zichtbaar en voelbaar wordt, met als gevolg een ontevreden, morrende en opstandige bevolking.
Enkele jaren geleden heeft de Nederlandse overheid vergunningen verstrekt voor het aanleggen van nieuwe gasputten in de Noordzee, die inmiddels in gebruik zijn genomen. Na de recente stijging van de energieprijzen bepleiten Nederlandse politici om ook na 2030, een tijdsgrens die wettelijk is vastgelegd, steenkool te blijven gebruiken voor elektriciteitsopwekking. Ook op EU-niveau lijkt het inzicht ingedaald dat afhankelijkheid van energie-import catastrofaal is voor de Europese economie. Bijna vijftien jaar na de halsoverkop genomen beslissing om alle kerncentrales in Duitsland te sluiten, erkent EU-Commissievoorzitter Von der Leyen nu openlijk dat het stoppen met kernenergie een strategische fout was.
De voorgestelde klimaatadaptatiemaatregelen gaan uit van een veronderstelde, toekomstige situatie, zetten weinig zoden aan de dijken en kosten handenvol geld. Het lijkt er veel op dat onder het voorwendsel van klimaatadaptatie, de overheid vele honderden miljarden wil uitgeven om Nederland duchtig te verbouwen.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
