Op 14 maart van dit jaar overleed, op 96-jarige leeftijd, Jürgen Habermas. In overlijdensberichten wereldwijd werd hij, zoals al decennialang de gewoonte was, geïdentificeerd als Europa’s belangrijkste filosoof sinds de Tweede Wereldoorlog. Hij was een van de meest geciteerde auteurs in de geesteswetenschappen en ontving zo ongeveer alle prijzen die op zijn vakgebied bestonden. Zijn ideeën gaven onder meer vorm aan het debat over hoe een Europese Unie eruit zou moeten zien. Zijn boek De structuurverandering van het publieke domein, dat in 1962 verscheen, was een pleidooi voor de publieke sfeer die moet bestaan tussen de staat en de burgerij, waarin burgers kunnen deelnemen aan democratisch bereikte politieke besluitvoering via de formatie van de publieke opinie. De belangrijkste eigenschap van die publieke sfeer zou zijn dat het buiten alle controle van de staat functioneert, want Habermas schreef tenslotte in de tijd van een naoorlogse gewetensvolle zelfanalyse van Duitsers die klakkeloze gehoorzaamheid aan de staat als een groot euvel waren gaan zien.
Democratie is volgens Habermas meer dan een bestuurlijk systeem van verkiezingen en meerderheden, omdat het moet vertrouwen op beredeneerde beraadslagingen van burgers om tot legitieme beslissingen te komen. Ideeën daarover verwerkte hij in zijn magnum opus, De Theorie van het Communicatieve Handelen, dat in 1981 verscheen. Dat waren ideeën over menselijke communicatie waarbij wederzijds begrip als belangrijkste doel werd beschouwd. Wat wij als waar, rechtvaardig en oprecht beschouwen zijn aannames die rationeel kunnen worden getoetst. De literatuur van Habermas gaf de stoot tot duizenden artikelen en boeken over politicologie, media en nog meer aangaande maatschappelijke vorming en misvorming. Hij geloofde dat de Verlichting onvoltooid was gebleven en moest worden gecorrigeerd met een focus op betere communicatie. Consensusvorming moest gaan via publieke conversatie waarbij, zoals hij stelde, ideeën aan een “zuurbad van meedogenloos publiek debat” werden onderworpen.
En verder onder meer:
– De digitale pseudowerkelijkheid
– Militarisering van de EU
– Europese miskleunen
– Hoe kernwapens het Midden-Oosten gijzelen
Abonnees kunnen de uitgaven van Gezond Verstand hier downloaden in PDF formaat.
Neem een abonnement en ontvang 2x per maand Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via