Jeroen van den Berg
Ondanks het uitblijven van een akkoord werd wel degelijk naar mogelijke compromissen gezocht rond het nucleaire dossier. Iran stelde voor om de verrijking van uranium tijdelijk stil te leggen voor een periode van maximaal vijf jaar, een propositie die al eerder in Genève was gedaan. De Verenigde Staten gingen echter een stap verder en eisten een opschorting van twintig jaar, wat de kloof tussen beide posities vergrootte. Tegelijkertijd suggereert het feit dat er überhaupt over termijnen werd onderhandeld dat er ruimte bestaat voor een diplomatieke oplossing. Er werd zelfs gesproken over een mogelijke nieuwe gespreksronde, al zijn daar nog geen concrete afspraken over gemaakt. De gesprekken werden geleid door de Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf en de Amerikaanse vicepresident JD Vance.
De Iraanse academicus Seyed Mohammad Marandi stelt dat de Verenigde Staten van de onderhandelingstafel zijn weggelopen. Marandi zegt dat de Iraniërs deelnamen aan de gesprekken met de duidelijke intentie om te testen of Washington bereid was tot serieuze concessies en het nakomen van afspraken, ondanks een diep wantrouwen dat voortkwam uit eerdere ervaringen met gebroken toezeggingen. Iran voerde de onderhandelingen mede om internationaal te laten zien dat het land openstaat voor de-escalatie, maar alleen onder de voorwaarde dat gemaakte afspraken daadwerkelijk worden gerespecteerd.
Na de vastgelopen onderhandelingen kwam Trump met het voorstel van een maritieme blokkade van de Straat van Hormuz, gepresenteerd als alternatief voor directe militaire confrontatie. In deze ‘blokkade van een blokkade’ is de kern dat de Verenigde Staten proberen een economische wurggreep toe te passen door de Iraanse olie-export stil te leggen, in de hoop Teheran zo tot concessies te dwingen. In theorie zou dit Iran financieel zwaar treffen, omdat olie-inkomsten een cruciale pijler van de economie vormen. In de praktijk stuit dit plan echter op meerdere obstakels. Iran heeft al aangetoond dat het deels via alternatieve routes en informele netwerken zoals schaduwvloten en omwegen via derde landen, olie kan blijven exporteren, terwijl het zelf controle uitoefent over de Straat van Hormuz. Een dergelijke blokkade treft echter niet alleen Iran, maar ontwricht de wereldwijde oliemarkt, met stijgende prijzen en verschuivende afhankelijkheden als gevolg. Landen als China en India moeten alternatieve leveranciers zoeken, zoals Rusland, waardoor de geopolitieke verhoudingen verder verschuiven.
De Iraanse weerstand tegen de militaire druk van de Verenigde Staten en Israël heeft daarnaast gevolgen die veel verder reiken dan het directe slagveld. Ze raken namelijk de fundamenten van de huidige mondiale machtsverhoudingen. Iran heeft met relatief eenvoudige en goedkope middelen – met name via drones, raketten en asymmetrische tactieken – de oorlogsvoering geperfectioneerd waarin niet zozeer militaire superioriteit, maar kosten-efficiëntie en uithoudingsvermogen doorslaggevend zijn. Hierdoor ontstaat een situatie waarin extreem dure westerse defensiesystemen, zoals luchtverdediging en maritieme bescherming, structureel onder druk komen te staan, omdat ze financieel niet opgewassen zijn tegen een constante stroom van goedkope aanvallen. Dit ondermijnt niet alleen de effectiviteit van deze systemen, maar stelt ook de houdbaarheid van de bredere Amerikaanse militaire dominantie ter discussie. Gelijktijdig is de economische dimensie van deze strategie belangrijk. De verstoringen in de olie- en energiemarkten, bijvoorbeeld via spanningen rond cruciale handelsroutes, hebben een directe impact op inflatie, handelsstromen en financiële stabiliteit wereldwijd. Daarmee verschuift de oorlog van een klassiek militair conflict naar een hybride strijd, waarin economische druk, logistieke kwetsbaarheden en geopolitieke positionering minstens zo belangrijk zijn als fysieke gevechten. Deze Iraanse aanpak kan als blauwdruk dienen voor andere staten die zich willen onttrekken aan westerse invloedssferen, wat mogelijk leidt tot een bredere verspreiding van dit soort strategieën. Zelfs grootmachten zouden hierdoor hun militaire doctrines kunnen heroverwegen, omdat traditionele concepten van afschrikking en superioriteit minder effectief blijken in een wereld waarin relatief kleine spelers met beperkte middelen een disproportionele impact kunnen genereren.
Het concept van martelaarschap heeft tevens een diepgaande invloed op de dynamiek van de oorlog. Opoffering voor een hoger doel is cultureel en religieus sterk verankerd in Iran. Deze mentaliteit creëert een fundamenteel asymmetrisch speelveld, omdat tegenstanders die bereid zijn te sterven voor hun land moeilijk af te schrikken zijn met conventionele militaire middelen. Waar westerse strategieën vaak gebaseerd zijn op het minimaliseren van eigen verliezen en het maximaliseren van technologische superioriteit, kan een tegenpartij die martelaarschap omarmt juist kracht putten uit verlies en opoffering, waardoor de traditionele concepten van overwinning en nederlaag vervagen. Dit heeft niet alleen gevolgen voor de militaire strategie, maar ook voor de politieke en psychologische dimensie van een oorlog, omdat langdurige conflicten ontstaan waarin morele overtuiging en ideologische vastberadenheid zwaarder wegen dan materiële macht. Het onvermogen van het Westen om deze psychologische factor te begrijpen, kan leiden tot verkeerde inschattingen en strategische mislukkingen.
- Het artikel gaat hieronder verder -
Het cartoonboek bevat een bonte verzameling van de beste, scherpste, mooiste en meest treffende cartoons uit Gezond Verstand.
Je maakt kennis met de cartoonisten, die je vervolgens meenemen in het creatieproces en stap voor stap laten zien hoe de cartoons tot stand komen. Waar komen de ideeën en inspiratie vandaan? Welke materialen gebruiken ze en wat vinden ze het mooiste en moeilijkste aan hun vak?
Normaal €42,50 voor abonnees €39,50
Traditioneel profiteren financiële machtscentra van oorlog. De huidige oorlog in Iran laat echter juist zien dat de positie van de City of London onder druk komt te staan en structurele schade oploopt. De kern van Londens macht ligt immers in haar dominantie over mondiale verzekerings- en risicomarkten, met name via Lloyd’s. Precies dit mechanisme is ontwricht geraakt, doordat de risico’s niet langer te dekken zijn. In de Straat van Hormuz is het verzekeringssysteem feitelijk vastgelopen. Polissen werden massaal ingetrokken of onbetaalbaar, waardoor schepen simpelweg niet meer konden varen en handel tot stilstand kwam. Dit betekent dat de City niet langer in staat is haar traditionele rol te vervullen als ‘prijsbepaler van risico’, een functie waarop haar mondiale invloed gebaseerd is. Bovendien wordt deze positie verder uitgehold doordat landen, met name de Verenigde Staten, direct ingrijpen in de verzekeringsmarkt via grootschalige herverzekeringsprogramma’s, waarmee een deel van de financiële macht verschuift.
Tegelijkertijd worden Londense verzekeraars en financiële instellingen zwaar geraakt, omdat zij sterk blootgesteld zijn aan sectoren als maritieme handel, energie en politieke risicoverzekeringen. De explosieve stijging van premies (soms meer dan vertienvoudigd) en het stilvallen van transportstromen leiden tot een afname van transacties en daarmee inkomsten, terwijl de onzekerheid in de markt investeringsbeslissingen ondermijnt. Recente economische signalen bevestigen dit beeld. De oorlog veroorzaakt een wereldwijde schok in energieprijzen, inflatie en economische groei, wat het vertrouwen in financiële markten aantast en juist de stabiliteit ondergraaft waarop Londen leunt. Daarmee ontstaat een fundamentele verschuiving. Waar de City historisch floreerde bij beheersbare crises, blijkt dat een conflict zoals in Iran, gekenmerkt door onvoorspelbaarheid, escalatie en directe verstoring van de handelsinfrastructuur, een immense bedreiging is voor de Britten. De oorlog legt bloot dat de macht van de City of London niet onaantastbaar is, maar afhankelijk is van een fragiel evenwicht tussen risico en voorspelbaarheid, een evenwicht dat in de huidige geopolitieke realiteit zichtbaar afbrokkelt.
China benut de geopolitieke ruimte die is ontstaan door de Amerikaanse betrokkenheid in het Midden-Oosten. Terwijl de aandacht van Washington gericht is op crisismanagement in Iran, weet Beijing een strategisch momentum te creëren rond Taiwan, door enerzijds invloed uit te oefenen op Teheran en anderzijds de dialoog met de Taiwanese oppositiepartij Kwomintang (KMT) te intensiveren. De ontmoeting met de prominente politica Cheng Li-wun van KMT was daarbij geen opzichzelfstaand moment, maar onderdeel van een bredere, zorgvuldig georkestreerde strategie waarin diplomatie, economische invloed en timing samenkomen. Door zich te positioneren als bemiddelaar in het Iran-dossier en tevens politieke signalen richting Taiwan en de Verenigde Staten af te geven, probeert China zijn rol als onmisbare grootmacht te versterken. In deze context wordt Taiwan niet langer slechts gezien als een regionaal twistpunt, maar als een cruciale schakel in de mondiale economische en technologische orde, waarbij de uitkomst van deze machtsstrijd verstrekkende gevolgen kan hebben voor de wereldwijde stabiliteit en welvaart.
De oorlog rond Iran zorgt daarnaast voor een versnelde fragmentatie binnen de NAVO, waarbij de traditionele eenheid van het bondgenootschap onder druk komt te staan door uiteenlopende belangen en strategische keuzes. De Amerikaanse focus op het Midden-Oosten, gecombineerd met het herpositioneren van militaire middelen, heeft geleid tot groeiende frustratie onder Europese bondgenoten, die zich geconfronteerd zien met de economische en veiligheidsconsequenties. Dit spanningsveld werd zichtbaar toen meerdere Europese landen terughoudend bleven om actief deel te nemen aan escalaties rond Iran, wat wijst op een afnemende bereidheid om automatisch de Amerikaanse lijn te volgen. Deze verdeeldheid ondermijnt het kernprincipe van collectieve verdediging, omdat wederzijds vertrouwen en gedeelde dreigingsperceptie essentieel zijn voor het functioneren van de alliantie. De oorlog fungeert daarmee als katalysator voor reeds bestaande breuklijnen. De verschillen in energiebelangen, economische afhankelijkheden en binnenlandse politieke druk zorgen ervoor dat lidstaten steeds vaker nationale prioriteiten boven trans-Atlantische solidariteit stellen. De NAVO bevindt zich in een overgangsfase, waarbij het oude unipolaire model – met de Verenigde Staten als onbetwiste leider – plaatsmaakt voor een meer gefragmenteerde werkelijkheid, waarin bondgenoten autonomer opereren. Deze ontwikkeling wordt versterkt door verschuivingen richting een multipolaire orde, waarin alternatieve machtsblokken en regionale spelers meer invloed krijgen.
In Zuid-Libanon gaan de aanvallen onverminderd door en is door het Israëlische leger het dorp Naqoura vrijwel volledig vernietigd. Gelijktijdig geplaatste explosieven hebben een groot deel van de bebouwing weggevaagd. Israël stelt dat de operatie gericht was op het uitschakelen van Hezbollah-infrastructuren, zoals raketlanceerinstallaties en tunnels die zich in of nabij civiele gebieden zouden bevinden. De Libanese autoriteiten, en organisaties als Amnesty International en Human Rights Watch, hebben gezegd dat de schaal en aard van de verwoestingen – met burgerdoelen, zoals woonhuizen, bedrijven en essentiële infrastructuur gereduceerd tot puin – zeer ernstig zijn.
Oekraïne
De huidige situatie in Oekraïne laat zich het best omschrijven als een klassieke uitputtingsoorlog, waarin diplomatie vrijwel volledig tot stilstand is gekomen en de uitkomst wordt bepaald door militaire en economische verhoudingen. Hoewel er sprake was van een tijdelijk staakt-het-vuren rond het orthodoxe paasfeest en een symbolische uitwisseling van gesneuvelden, verandert dit niets aan de structurele dynamiek van het conflict. Op het slagveld heeft Rusland de overhand. Het beschikt over groot militair overwicht, boekt gestage terreinwinst en heeft aanzienlijk minder verliezen dan Oekraïne, wat onder meer wordt geïllustreerd door de scheve verhouding in het teruggeven van gesneuvelden. Bovendien kampt Oekraïne met groeiende tekorten aan manschappen en materieel, mede doordat de steun vanuit de Verenigde Staten en Europa onder druk staat, onder andere door veranderde geopolitieke prioriteiten en beperkte voorraden. Waar Oekraïne in eerdere fases nog kon leunen op een relatief groot leger en westerse leveringen van zwaar materieel, is het nu steeds afhankelijker geworden van drones als belangrijkste verdedigings- en aanvalsmiddel. Hoewel deze drones een zekere tactische en psychologische impact hebben, kunnen zij onvoldoende doorslaggevende schade toebrengen aan Russische infrastructuur, en Rusland werkt actief aan tegenmaatregelen, waardoor hun effectiviteit ook afneemt.
Daarnaast volgt het conflict een terugkerend seizoenpatroon, waarbij Russische offensieven doorgaans na de winter opnieuw op gang komen en in de lente en zomer aan kracht winnen. De eerste tekenen van zo’n nieuwe offensieve fase zijn al zichtbaar, met toenemende Russische activiteit in het noordoosten, rond Charkov en Soemy, waar de Oekraïense verdediging relatief zwak lijkt. Daarnaast spelen zware gevechten zich af in strategisch belangrijke gebieden in Donbas en Zaporizja, waar Russische troepen langzaam maar gestaag terrein winnen. Indien deze trend doorzet, kan dit leiden tot verdere strategische doorbraken, met potentieel grote gevolgen voor de positie van Oekraïne. Op politiek niveau lijkt Rusland zijn doelstellingen bovendien uit te breiden, waarbij niet alleen NAVO-lidmaatschap, maar ook EU-toetreding van Oekraïne steeds explicieter wordt afgewezen.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
