Frits Corpelijn
Dit probleem wordt vooral zichtbaar wanneer de huidige Amerikaanse politieke werkelijkheid wordt bezien door de bril van analyses die jaren geleden zijn gevormd. Tussen Trumps eerste en tweede ambtstermijn veranderden de politieke omstandigheden, de onderlinge verhoudingen en de posities van machtsgroepen. Dat betekent niet noodzakelijkerwijs dat de netwerken die Webb beschrijft zijn verdwenen, maar wel dat hun verhoudingen en belangen opnieuw moeten worden bekeken. Wanneer iedere ontwikkeling tijdens Trumps tweede termijn wordt uitgelegd als bevestiging van dezelfde machtsstructuur, dan gaat die analyse de mist in. Men creëert zo een theorie die immuun is voor elk tegenbewijs, een theorie die simpelweg geabsorbeerd wordt als onderdeel van het veronderstelde overkoepelende complot.
De Amerikaanse politiek laat juist een grilliger beeld zien. De verhoudingen tussen het Witte Huis, de federale bureaucratie, veiligheidsdiensten en informele politieke netwerken zijn allerminst statisch. Instituties kunnen op bepaalde momenten weerstand bieden aan een president en op andere momenten met zijn beleid meegaan. De conflicten rond Trump, de FBI en de beschuldigingen van Russische beïnvloeding laten zien hoe sterk de interpretatie van gebeurtenissen kan veranderen en ook hoezeer machtscentra elkaar tegenwerken. Macht is geen onveranderlijk blok dat steeds vanuit een centrum handelt; ze ontstaat ook uit interne rivaliteit, tijdelijke bondgenootschappen en verschuivende economische belangen.
Neem de rol van de FBI. Zo’n instituut kan niet zomaar binnen één ambtstermijn worden geneutraliseerd. De FBI stelde zich in het verleden openlijk vijandig op tegenover Trump en portretteerde hem als een revolutionair die de orde wilde ontwrichten. Later bleek deze strategie onhoudbaar, waardoor het apparaat het narratief deels moest terugdraaien. Hoewel de opgelopen reputatieschade nooit volledig is hersteld, toont deze dynamiek dat de top van de bureaucratie niet volgens een onveranderlijk draaiboek opereert. Bureaucratische toppen reageren op politieke druk en passen hun strategieën aan. Wanneer een analist weigert te zien dat de FBI ook interne crises doormaakte, reduceert deze analist een levend politiek slagveld tot een statisch schimmenspel, waarin de uitkomst vooraf vaststaat.
De machtsstructuren die Whitney Webb beschrijft, kunnen blijven bestaan, terwijl hun doelen, personele samenstelling en onderlinge verhoudingen ingrijpend veranderen. Nieuwe economische en politieke spelers kunnen invloed verwerven zonder dat oude netwerken direct verdwijnen. Een president kan bepaalde gevestigde belangen bestrijden en tegelijkertijd andere netwerken versterken. Wie uitsluitend vasthoudt aan de continuïteit van structuren ziet zulke verschuivingen niet. Wie daarentegen alleen de radicale breuk benadrukt, loopt het risico te onderschatten hoeveel van een oud en diep verankerd systeem overeind blijft in de achterkamers van de macht
Hetzelfde verschijnsel van starre patroonherkenning zien we bij historici en gevestigde analisten bij de alternatieve media. Bij de historicus Diederik de Wagt bijvoorbeeld rijst de vraag of hedendaagse machtsverhoudingen te gemakkelijk achterwaarts worden terug-geprojecteerd. Wanneer de vroege neo-conservatieven in zijn analyses worden voorgesteld alsof zij destijds al ongeveer hetzelfde dachten als hun hedendaagse opvolgers, verdwijnen cruciale verschillen in historisch context, ideeën en politieke belangen. Een overeenkomst tussen twee perioden betekent nog niet dat beide dezelfde politieke logica volgden. Nogmaals, geschiedschrijving vraagt niet alleen om het herkennen van terugkerende patronen, maar eist juist aandacht voor wat in de loop der tijd wezenlijk verandert.
Deze methodologische waarschuwing brengt ons bij de structurele transformatie van het westerse sociaaleconomische systeem zelf. Waar logeerde de historicus precies toen de fundamenten van onze samenleving verschoven? Het roept de vraag op hoe we met zekerheid kunnen vaststellen dat het moderne kapitalisme wezenlijk van karakter is veranderd. De aard van de beslissende macht noch de invloed van kapitaalkrachtige organisaties is in de afgelopen decennia hetzelfde gebleven, maar heeft een karakter-veranderende metamorfose ondergaan – van iets dat in het begin van de twintigste eeuw als kapitalisme werd omschreven, tot iets dat na twee decennia in de 21ste eeuw met oligarchisch ‘kapitalisme’ een mondiale machtsgreep probeerde uit te voeren. Als De Wagt een latere constatering blindelings terug-projecteert op het verleden, mist hij de feitelijke overgangsmomenten waarin deze verschuivingen plaatsvonden. Dit is een intellectuele blindheid, die we ook bij Webb waarnemen. Zij missen de nieuwsgierigheid van verslaggevers. Zij isoleerden een historisch moment, verklaren dat tot universele structuur en blijken niet te kunnen erkennen dat de tijd het fundament van hun analyse allang vanonder hun voeten heeft weggespoeld.
- Het artikel gaat hieronder verder -
Het cartoonboek bevat een bonte verzameling van de beste, scherpste, mooiste en meest treffende cartoons uit Gezond Verstand.
Maak kennis met de cartoonisten, die u meenemen in het creatieproces en stap voor stap laten zien hoe de cartoons tot stand komen.
Waar komen de ideeën en inspiratie vandaan?
Welke materialen gebruiken ze en wat vinden ze het mooiste en moeilijkste aan hun vak?
Normaal €42,50 voor abonnees €39,50
Ook een analyse die Trumps terugkeer uitsluitend als een radicale breuk met alle bestaande machtsstructuren beschouwt, moet aan diezelfde strenge maatstaf worden getoetst. Het voortbestaan van bepaalde relaties en gewoontes bewijst niet dat er niets veranderd is, en een opvolging van presidenten bewijst evenmin dat het gehele militair-industriële of digitale machtscomplex van de ene op de andere dag kan zijn ontmanteld. Zowel continuïteit als verandering moet in een evenwichtige analyse helder zichtbaar kunnen blijven. Het fundamentele analytische probleem ontstaat pas wanneer een rigide verklaringsmodel vooraf bepaalt welke specifieke betekenis aan ieder nieuw detail van maatschappelijke ontwikkeling wordt toegekend. In dat geval verwordt geschiedschrijving tot een invuloefening.
Men moet hierbij ook oog hebben voor de rol van de gevestigde politieke orde. De gecoördineerde propaganda van de Amerikaanse Democratische Partij en haar media-instituten is een machine die onophoudelijk draait om Donald Trump in een kwaad daglicht te stellen en zijn handelen te framen als een permanente crisis. Ook die specifieke vorm van propaganda is ten diepste aan tijd en context gebonden; als een actuele, defensieve strategie van een gevestigde orde in het nauw.
De econoom John Maynard Keynes wordt vaak geciteerd met een van zijn bekendste uitspraken: “When the facts change, I change my mind. What do you do, sir?” Dit raakt aan een fundamenteel probleem in de machtsanalyse. Een model kan aanvankelijk veel onzichtbare mechanismen blootleggen, maar verliest zeggingskracht wanneer de werkelijkheid verandert. Zodra werkelijk iedere ontwikkeling, een politiek conflict, een doorbraak of juist het voortbestaan van oude banden, steevast geldt als bewijs voor dezelfde theorie, wordt het steeds moeilijker om te bepalen wat die theorie nu eigenlijk concreet verklaart.
De grootste valkuil voor de analist komt op het moment waarop het gevonden patroon tot dogma wordt gereduceerd. Zodra nieuwe, tegenstrijdige ontwikkelingen alleen nog betekenis krijgen binnen een vooraf vastgestelde uitleg, wordt de levende geschiedenis met intellectueel geweld in een keurslijf gedwongen. Dit statische wereldbeeld wordt gretig in stand gehouden door een schare minder bekende commentatoren en podcasters. In hun echokamers reduceren zij de complexe werkelijkheid tot een voorspelbaar script, waarin toeval, frictie en oprechte politieke strijd zijn weggestreept. Ze beloven hun publiek een exclusieve blik achter de schermen, maar leveren in plaats daarvan een dogma, waarin elke speler slechts een vervangbare pop aan de onzichtbare touwtjes van een abstracte regisseur blijkt te zijn.
Wie de beslissende macht werkelijk wil ontmaskeren, mag de actualiteit niet gijzelen met theorieën uit het verleden. De werkelijkheid laat zich niet opsluiten in comfortabele dogma’s. Zij breekt er vroeg of laat met brute kracht doorheen. Beslissende macht ontstaat uit een dynamiek van verschuivende belangen. Zodra we die dynamiek opofferen aan een vertroeteld eigen gelijk, zitten we op een intellectueel doodlopende weg.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
