Miranda Contant
De vorig jaar ingevoerde nieuwe omgevingswet, die gaat over wat vroeger het bestemmingsplan werd genoemd, kan worden gebruikt om op een versnelde manier voor vergunningen te zorgen, waarbij de rest van het verhaal dat ertoe doet – met betrekking tot landschap, leefomgeving, drinkwater en energievoorziening – helemaal uit het beeld verdwijnt.
Onder de nieuwe wet bestaan drie mogelijkheden om een vergunning te krijgen. Óf het past binnen wat vroeger het bestemmingsplan was, óf er komt een zogenaamde BOPA-regeling (BOPA: buitenplanse omgevingsplanactiviteit), of het hele gevestigde omgevingsplan (het vroegere bestemmingsplan) gaat op de schop.
In Katwijk heeft men van de BOPA-regeling gebruikgemaakt. Dat wetsmiddel was in principe voor lichte gevallen bedoeld, die hetzij ‘net niet’ passen of verondersteld worden weinig effecten te veroorzaken. De gemeenteraad heeft alleen adviesrecht, in vooraf vastgestelde categorieën die zijn vastgelegd bij het college. Het komt erop neer dat in de praktijk de gemeenteraad weinig stem meer heeft. Het mag uitsluitend advies over de vergunning leveren. Wat dit betekent, is dat in tegenstelling tot de bedoelingen van de omgevingswet voor participatie en beleidsdoorzichtigheid, het door de overheid wordt gebruikt om megaprojecten er in een recordtempo doorheen te jassen. Daarbij vervalt de coördinering van alle vergunningen die onder de oude wet van omgevingsrecht in een samenhangende procedure voor de burger zichtbaar waren.
Om deze beleidsverschuiving in perspectief te plaatsen, moeten we de recente geschiedenis induiken. In november 2017 koos de EU Amsterdam uit voor de vestiging van de Europese Medicijn Autoriteit (EMA), dat de toelating van nieuwe medicijnen op de Europese markt controleert. Die komst – met in 2020 een kantoor aan de Zuidas – deed de Nederlandse overheid besluiten de speerpunten in haar buitenlandse acquisitieprogramma te verleggen naar het gebied van life science & health. Met vele belastingvoordelen worden buitenlandse bedrijven gelokt. Dat doet het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA), een grote onder het ministerie van Economische Zaken hangende, gedeeltelijk in het duister opererende commerciële jager, die al duizenden bedrijven heeft binnengehaald en jaarlijks € 22 miljoen van het Rijk ontvangt. In het deel waarvan geen gewag wordt gemaakt, krijgen de bedrijven die in het bioscience-park zitten een fikse korting op de vennootschapsbelasting; in plaats van 25,8% betalen zij maar 9% belasting over de winsten die zij aantoonbaar behalen. Ook worden de in- en uitvoerrechten verlegd, wat heel veel belasting scheelt, maar dus ook geen inkomsten voor Nederland genereert. Dat betekent in de praktijk vrijstelling van BTW.
Bij zeer grote internationale investeringen betaalt de provincie of de rijksoverheid de aanleg bij het bouwrijp maken en inrichten van het nieuwe gebied. Daarbij hoort het verleggen van wegen, fietspaden-aanleg, toegangswegen en het aanleggen van openbaar groen, water en buffers eromheen. In het geval van Eli Lilly in Katwijk omvat deze rode loper bovendien een substantiële publieke investering in de omliggende infrastructuur. Het Rijk en de provincie Zuid-Holland trokken ruim € 100 miljoen uit voor de bereikbaarheid rondom de N206.
Wanneer een bedrijf dan toehapt, zorgt de NFIA ervoor dat alles geregeld wordt met de fiscus en haalt er dan nog een partij bij: het Innovation Quarter (IQ), voor de regionale begeleiding. De NFIA helpt ook met het vinden van de beste plek in Nederland voor het bedrijf dat kan kiezen uit een soort ‘bidbook’, waarin alle te koop, te huur en te ontwikkelen terreinen in heel Nederland staan. Het IQ helpt het bedrijf te landen op de gekozen plek en brengt het in contact met de lokale bestuurders, kennisinstellingen en andere bedrijven, en assisteert samen met de NFIA bij de vergunningenprocedures. Ook regelen en bespreken zij het hele vergunningentraject met de gemeente, bekijken hoe ze dit het beste kunnen aanpakken zonder dat de omwonenden teveel stampij gaan maken. De onzichtbaarheid van veel van deze procedures en het netwerk dat erachter zit, wordt vergoelijkt met termen als ‘bedrijfsgevoelige informatie’ of ‘commercieel belang’. Omdat de NFIA en Innovation Quarter opereren als tussenpersonen tussen overheid en markt, blijven hun vroege onderhandelingen en beloften via de reguliere weg buiten de openbaarheid.
Die geheimhouding en al hun regelwerk betekent ook dat gemeenten en omwonenden de indruk gegeven wordt dat ze voor een voldongen feit staan. De bedrijven worden bemoeienis in langdurige participatietrajecten en andere uitgebreide procedures bespaard. Het moet snel. Zodra de contracten ondertekend zijn, de NFIA en het IQ zeker zijn van de komst van het bedrijf en in het vergunningentraject alle hobbels gladgestreken zijn, wordt dit groots gevierd, vervalt een groot deel van de geheimhouding en verschijnt het in de pers.
Na eerdere successen op farmaceutisch gebied, met onder meer Janssen Vaccines & Prevention B.V., een onderdeel van Gilead Sciences, Merck en Bristol Meyers Squibb, lukte het in 2022 om de grootste klapper ooit te maken en kreeg de NFIA contacten met Eli Lilly onder de codenaam ‘de Matrix’.
Eli Lilly is een Amerikaans medicijn-multinationalbedrijf, opgericht in 1876, dat kan bogen op de hoogste aandelenkoersen onder farmaceuten. Het is gevestigd in achttien landen en heeft een reusachtige omvang gekregen door successen met het bekende Prozac, een anti-depressiemiddel. Het heeft hoge boetes moeten betalen vanwege de marketing van Zyprexa als een anti-dementiemiddel, terwijl het een antipsychoticum is. Eli Lilly maakt ook al heel lang anti-diabetes medicijnen, die als bijvangst ook als afslankmiddel kunnen dienen.
Hun nieuwste miljoenen verdienen ze met de afslankmiddelen Mounjaro en Zepbound, die in complete spuiten worden verstrekt en eigenhandig kunnen worden geïnjecteerd.
Hiervoor in de plaats komt straks het middel Foundayo, dat in Katwijk zal worden gemaakt, naast mogelijk ook Mounjaro en Zepbound. Foundayo komt in pilvorm, waardoor je jezelf niet meer hoeft te prikken.
Wat in dit verhaal nog niet is meegenomen, is dat in dezelfde polder nog veel meer aan de hand is wat door de verantwoordelijke autoriteiten meegewogen had moeten worden. Terwijl de BOPA een procedurele versnelling faciliteert, ontslaat het de overheid geenszins van haar materiële toetsingsplicht. De wet schrijft dwingend voor dat ook bij een BOPA de ETFAL (evenwichtige toedeling van functies aan locaties) in volle omvang moet worden aangetoond. In dezelfde polder ligt het grootste Europese drone-testcentrum: de ‘Unmanned Valley’ (een test- en kenniscentrum voor drones), met een vliegcorridor voor drones naar zee, om ze daar te kunnen testvliegen. Verder ligt er in diezelfde polder een compleet nieuwe woonwijk – het grootste bouwplan van NL – met 5.600 woningen. In Wassenaar, op de grens met Katwijk, aan de rand van deze polder, werkt Defensie aan de uitbreiding van een campus voor marechaussees. Verder is het Valkenburgse Meer in Katwijk een officiële zwemlocatie en belangrijk voor recreatie in de regio, het is een geliefde plek om te zwemmen, surfen, wandelen en fietsen. De provincie heeft de taak om voor de veiligheid, de kwaliteit en het toekomstbeeld van het Valkenburgse Meer te zorgen. En dan is er nog de drinkwaterwinning en het Natura 2000-gebied Meijendel & Berkheide.
Met andere woorden, juridisch gezien bevat de BOPA-sluiproute, waarbij aan Eli Lilly tegemoet wordt gekomen, een betekenisvolle kwetsbaarheid. Daar wringt de schoen. De ETFAL verplicht het college om de gecumuleerde impact op de fysieke leefomgeving integraal af te wegen. In de Katwijkse polder kan de komst van een farmaceutische fabriek van twintig hectare, die wegens netcongestie noodgedwongen eigen gasgestookte turbines moet inzetten, niet los worden gezien van de direct aangrenzende, hierboven omschreven reeds vergunde woonwijk Valkenhorst, met zijn 5.600 woningen, en de andere genoemde faciliteiten.
Of die ETFAL-verplichting juridisch gezien nog betekenisvol mag worden genoemd, is in het licht van wat we in meerdere andere gerechtelijke ontwikkelingen in Nederland hebben gezien niet erg geloofwaardig. Onze rechtspraak waait mee vanuit Brussel afkomstige politieke wind.
Dus, wat nu in Katwijk gebeurt kan binnenkort zomaar bij u om de hoek plaatsvinden, omdat wat daar nu geheel lijkt te gaan lukken een blauwdruk zal zijn die klaarligt voor het hele land.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
