Jeroen van den Berg
Het clandestiene MK-Ultra-programma liep formeel van 1953 tot en met 1973 en startte als het ontwikkelen van effectieve ondervragingstechnieken tijdens de vroege Koude Oorlog. De Amerikaanse inlichtingendiensten verkeerden destijds in de overtuiging dat de Sovjet-Unie en China beschikten over geavanceerde methoden voor hersenspoeling en psychologische manipulatie. Vanuit deze invalshoek ontstond een intensief onderzoeksprogramma naar middelen waarmee de menselijke geest kon worden beïnvloed.
Project ARTICHOKE was de voorloper van MK-Ultra en hier was men aanvankelijk op zoek naar een waarheidsserum, maar het ontwikkelde zich geleidelijk aan tot een ambitieuzer programma waarin men trachtte het menselijk gedrag te controleren. Vrijwel alle destijds denkbare technieken kwamen daarbij aan bod: hypnose, LSD, elektroshocks, langdurige isolatie, slaapdeprivatie, fysieke mishandeling en uiteenlopende psychoactieve stoffen. LSD werd al snel beschouwd als de meest veelbelovende kandidaat, omdat men dacht dat deze stof een persoon ontvankelijker zou maken voor ondervraging. In een CIA-document uit april 1952 werd daarnaast gesproken over het onopvallend toedienen van geneesmiddelen of chemicaliën via alledaagse middelen, zoals voedsel, drank, sigaretten of tijdens een reguliere medische behandeling, zoals een injectie of vaccinatie. De CIA probeerde destijds een situatie te creëren waarin een gevangene of buitenlandse agent geloofde dat hij een normale medische behandeling onderging. De kracht van deze methode lag juist in het feit dat de proefpersoon volledig onwetend bleef over het werkelijke doel van de behandeling. Vaccins waren daarbij slechts een van vele denkbare dekmantels om een stof toe te dienen, naast bijvoorbeeld aspirine, hoestmedicijnen of andere injecties.
De misstanden binnen ARTICHOKE en MK-Ultra zijn goed gedocumenteerd. Er vonden experimenten plaats op psychiatrische patiënten, drugsverslaafden en gevangenen, zonder hun toestemming. De CIA werkte daarbij samen met gevangenisdirecteuren, ziekenhuizen en wetenschappers, zowel binnen als buiten de VS. Uit notulen van een ARTICHOKE-bijeenkomst blijkt dat men actief zocht naar plaatsen waar grote aantallen mensen beschikbaar waren voor experimenten. Ook testten CIA-medewerkers LSD op zichzelf en op collega’s; een van de bekendste gevolgen daarvan was de dood van legerwetenschapper Frank Olson.
De architect achter een groot deel van dit soort programma’s was CIA-chemicus Sidney Gottlieb. Hij stond aan het hoofd van de Chemical Division van de Technical Services Staff en kreeg van CIA-directeur Allen Dulles de opdracht methoden te ontwikkelen waarmee de menselijke geest kon worden beïnvloed. Gottlieb was uiteindelijk niet tevreden over de werkwijze van ARTICHOKE. Het creëren van een geloofwaardige medische setting bleek omslachtig en operationeel beperkt. Tijdens zijn getuigenis voor de Church Committee in 1975 verklaarde Gottlieb dat hij op zoek ging naar technieken die nog heimelijker waren en waarbij geen medische omgeving meer nodig was. Deze zoektocht vormde de overgang van ARTICHOKE naar MK-Ultra, waarin nieuwe methoden werden ontwikkeld om drugs ongemerkt toe te dienen, zonder dat de proefpersoon dacht onder medische behandeling te staan. Onder de verzamelnaam MK-Ultra vielen 149 afzonderlijke onderzoeksprojecten, uitgevoerd door tientallen universiteiten, ziekenhuizen, gevangenissen en onderzoeksinstellingen. Via stichtingen en dekmantelorganisaties financierde de CIA onderzoek naar uiteenlopende methoden om menselijk gedrag te beïnvloeden. De centrale vraag was steeds dezelfde: in hoeverre is het mogelijk het menselijk denken te sturen, herinneringen te beïnvloeden, of tijdens ondervragingen informatie los te krijgen.
Project MK-NAOMI speelde hierbij een belangrijke rol. Het programma was gericht op de ontwikkeling van biologische en chemische (gif)stoffen voor clandestiene operaties. Het programma ontstond begin jaren vijftig uit een samenwerking tussen de CIA en de Special Operations Division van Fort Detrick, het centrum van het Amerikaanse onderzoek naar biologische oorlogsvoering. Uit documenten blijkt dat MK-NAOMI zich bezighield met de opslag van biologische en chemische stoffen en het ontwikkelen van verspreidingsmethoden en technieken voor geheime toediening aan menselijke doelwitten.
Een veelzeggend onderdeel betreft het onderzoek naar saxitoxine, een uiterst krachtig neurotoxine, afkomstig van een bepaalde mossel-soort. Dit ‘schelpdiergif’ werd onderzocht als mogelijk biologisch wapen. Uit later vrijgegeven documenten bleek dat de CIA na het ‘officiële beëindigen’ van het programma voor biologische oorlogsvoering in 1969 nog steeds een voorraad saxitoxine in bezit had. De onthulling veroorzaakte destijds grote politieke ophef.
Een ander berucht onderdeel was Midnight Climax, een operatie die halverwege de jaren vijftig werd opgezet onder leiding van Gottlieb en George Hunter White. In speciaal ingerichte appartementen, in onder meer San Francisco en New York, werden nietsvermoedende mannen door prostituees naar binnen gelokt, waarna zij zonder hun medeweten LSD of andere psychoactieve middelen kregen toegediend. Vanuit aangrenzende observatieruimtes, voorzien van eenrichtingsspiegels en verborgen afluisterapparatuur, registreerden CIA-medewerkers vervolgens nauwkeurig hoe de proefpersonen reageerden op de drugs tijdens gesprekken, seksuele situaties en ondervragingen. Het officiële doel was te onderzoeken of psychoactieve stoffen bruikbaar waren voor ondervragingen, afpersing, chantage en de rekrutering of controle van buitenlandse agenten.
MK-Ultra Subproject 119 gaat om onderzoek naar bio-elektrische signalen, registratie van hersenactiviteit en de mogelijkheid om het menselijk organisme via elektronische middelen te beïnvloeden. Dit heeft uiteindelijk mede geleid tot technologieën waarmee hersenactiviteit op afstand zou kunnen worden gemonitord of beïnvloed. Dit zijn technologieën als Voice-to-Skull (V2K), Directed Energy Weapons (DEW) en Remote Neural Monitoring (RNM). V2K verwijst naar het concept dat via gepulste microgolven geluiden, of zelfs gesproken woorden, rechtstreeks als auditieve waarneming kunnen worden opgewekt, gebaseerd op het zogenoemde Frey-effect, dat sinds de jaren zestig wetenschappelijk bekend is.
DEW is een verzamelnaam voor wapens die gebruikmaken van geconcentreerde energie, zoals lasers, of hoogfrequente elektromagnetische straling, in plaats van conventionele munitie. Een bekend voorbeeld hiervan is het Active Denial System, dat met gerichte millimetergolven een intens branderig gevoel op de huid kan veroorzaken. RNM is de benaming voor een techniek waarmee hersenactiviteit op afstand zou kunnen worden uitgelezen of geïnterpreteerd.
Er bestaat daarnaast een connectie tussen het Tavistock Institute en MK-Ultra. Het gaat hier om verschillende personen die een verbinding vormden tussen de Britse militaire psychiatrie en de Amerikaanse CIA-programma’s voor gedragsbeïnvloeding. De bekendste is de Schots-Amerikaanse psychiater Donald Ewen Cameron, die tijdens de Tweede Wereldoorlog samenwerkte met de Britse psychiatrie en contacten onderhield met onderzoekers in Tavistock-kringen. Cameron werd later een van de belangrijkste externe onderzoekers binnen MK-Ultra. In het Allan Memorial Institute in Montreal voerde hij – gefinancierd via geheime CIA-kanalen – experimenten uit met het zogenoemde ‘psychic driving’, waarbij patiënten werden blootgesteld aan langdurige slaapdeprivatie, zware elektroshocks, herhaalde geluidsboodschappen en hoge doses psychoactieve middelen, in een poging bestaande persoonlijkheidspatronen af te breken en opnieuw op te bouwen.
Daarnaast is er de invloed van de Britse militaire psychiater John Rawlings Rees, jarenlang directeur van de Tavistock Clinic, die tijdens en na de Tweede Wereldoorlog pleitte voor een grootschalige toepassing van psychiatrische en psychologische beïnvloeding.
Een belangrijke gebeurtenis betreft de vernietiging van de oorspronkelijke MK-Ultra-archieven. In 1973 gaf CIA-directeur Richard Helms opdracht vrijwel alle primaire dossiers te vernietigen. Helms zei toen tegen Gottlieb: “Let’s let this die with us.” Historicus Stephen Kinzer beschrijft hoe Gottlieb persoonlijk naar het archief reed om erop toe te zien dat de vernietiging daadwerkelijk werd uitgevoerd. Hierdoor verdwenen de meest waardevolle onderzoeksrapporten. Wat later bewaard bleef, was grotendeels toeval. In 1977 wist journalist John Marks ongeveer 16.000 pagina’s aan documenten boven water te krijgen. Deze bevonden zich in financiële administraties en contractdossiers die per ongeluk waren blijven bestaan. Veel ervan is zwaar geredigeerd, namen van onderzoekers, locaties, betrokken instellingen en operationele details zijn vaak onleesbaar gemaakt.
De huidige doctrine van cognitieve oorlogsvoering van de NAVO laat zien dat beïnvloeding van de menselijke geest daar sterk verankert is (zie Gezond Verstand #68). Waar de CIA tijdens de Koude Oorlog experimenteerde met het manipuleren van individuen via drugs, hypnose en psychologische technieken, richt de NAVO zich op het cognitieve domein als volwaardig operatiegebied – naast land, zee, lucht, ruimte en cyberspace. Het strijdtoneel is daarmee uitgebreid van het laboratorium naar de volledige samenleving. Het menselijk brein wordt nadrukkelijk beschouwd als een gebied waarin geopolitieke concurrentie en conflict zullen kunnen worden uitgevochten.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
