Michiel Koperdraat
Selfies tonen de moderne onzekerheid, vooral onder jongeren die zich wanhopig afvragen: “Doe ik er nog toe?” Het is een roep om zichtbaarheid en bevestiging, terwijl daaronder een verlangen naar echte, innerlijke erkenning schuilgaat – een verlangen dat zelden wordt verstaan. Het is de eigentijdse variant van het oude Narcissus-verhaal. Maar waar Narcissus zich ooit spiegelde in een stille waterplas, is er nu een scherm dat het spiegelbeeld niet alleen terugkaatst, maar het ook onmiddellijk verspreidt. Deze moderne Narcissus vangt zijn beeld, legt het vast en deelt het met de wereld. Iedere selfie – zelfs de meest artistiek verantwoorde – is een roep om zichtbaarheid, om bevestiging, en liefst ook om applaus.
Onder dat uitreiken gaat echter vrijwel altijd een dieper, vaak onbewust verlangen schuil: de wens om zichzelf werkelijk te leren zien. Een verlangen naar erkenning die niet voortkomt uit poseren en die zich niet leent voor likes, of oppervlakkige reacties. Die hunkering blijft onbegrepen in een oceaan van prikkels. De roep wordt verstaan door zender noch ontvanger en blijft onbeantwoord. Zo verdooft het bewustzijn steeds verder en blijft het gevangen aan de oppervlakte van een eindeloze stroom aandachttrekkers: triviale berichten, productenaanbod, arbitrair nieuws, advertenties en pushmeldingen – een lukraak georganiseerde en never-ending list. Een scroll-en-swipe val.
De smartphone heeft zich wereldwijd ontwikkeld tot een middel dat stille, innerlijke aandacht subtiel maar systematisch onderbreekt en verstoort. Het is meesterlijk in het belemmeren van zowel uiterlijke als innerlijke aandacht. Kinderen en jongeren worden beroofd van aandacht voor de werkelijkheid om hen heen: van verwondering, zelfreflectie en tijd om te lezen en te ontdekken, van fysieke ontmoetingen waarin zij sociaal werkelijk aanwezig zijn – in sport en spel, waar aanraken, struikelen en opstaan juist vormend zijn voor intelligente sociale omgang. Gesprekken en uitwisselingen waarbij men zich leert uitdrukken in woord en gebaar verdwijnen erdoor.
In plaats daarvan worden jongeren ‘gevoed’ via een constant druppelend infuus van prikkels, notificaties en vluchtige beloningen die hun geest bezet houden, terwijl hun innerlijke wereld niet kan uitgroeien tot waar zij qua aanleg, talent en intelligentie toe in staat zijn. Algoritmes functioneren daarbij als dealers, met een onuitputtelijke aanvoer van digitale drugs.
Alles wordt aangeboden als ‘handig’ en ‘efficiënt’. En inderdaad, het leven lijkt makkelijker. Maar wel tegen een nauwelijks te overziene prijs, waarbij jongeren met deze digitale ketens opgroeien, gewend aan gemak en ‘efficiëntie’, verslaafd aan verleiding en vluchtige beloningen. Zij beseffen nauwelijks hoe hun aandacht, hun sociale interacties en hun geestelijke ruimte steeds verder worden opgeslokt. Het lijkt vrijheid. In werkelijkheid is het een geraffineerde beperking van menselijke autonomie.
Het apparaat is geen hulpmiddel meer, maar een verslavingsmachine: compact, draagbaar, sociaal geaccepteerd en psychologisch geoptimaliseerd om het brein te gijzelen. Het droogt overigens ook de innerlijke wereld van volwassenen langzaam uit.
Opmerkelijk genoeg heeft vrijwel iedereen inmiddels zo’n apparaat, maar wanneer men belt, wordt er minder vaak opgenomen dan vroeger bij een telefoon met een krulsnoer. Onder jongeren bestaat zelfs iets wat men inmiddels ‘telefoon-opneem-angst’ noemt.
Daar komt bij dat de smartphone voortdurend zendt: een permanente bron van straling, die velen zelfs ’s nachts onder hun kussen of op het nachtkastje leggen. Mogelijke schadelijke effecten worden door een groeiende groep wetenschappers vermoed en benoemd, maar dit wordt vaak weggewuifd. Het verslavingsmechanisme blijkt sterker dan de bezorgdheid. Ironisch genoeg verdedigen velen hun vermeende onafhankelijkheid door middel van het apparaat dat die afhankelijkheid veroorzaakt.
Het standaardgebruik van de smartphone laat een subtiele fysieke vernauwing zien: rechtop, smal, verticaal. Men kijkt steeds minder breed. Het bewustzijn lijkt zich ongemerkt te vormen naar het formaat van het scherm. De blik vernauwt mee, de geest leert denken in frames en hokjes, terwijl panorama’s en echte ruimtelijkheid uit het bewustzijn verdwijnen. Een film is nooit verticaal, een horizon evenmin. Het menselijk oog is breed georiënteerd, maar het raam van de visuele waarneming wordt langzaam heropgevoed.
Zo ontstaat een onopgemerkte gevangenis van vorm, met een diepe beperking van het vermogen om de geest te verruimen. Vrijwel niemand lijkt te beseffen hoe diep deze vormversmalling doorwerkt. Bewustzijnsverruiming wordt hier, in tegenstelling tot wat de propaganda voor de smartphone zegt, niet gestimuleerd, maar actief tegengewerkt – mogelijk zelfs bewust, in het ontwerp. Het werkt met algoritmen. Dat zijn systemen die voortdurend meten waarop wij reageren en vervolgens onze aandacht daarheen blijven sturen. Ze versterken klikgedrag door steeds opnieuw vergelijkbare content aan te bieden. Algoritmen kennen geen betekenis, waarheid of menselijk doel; zij herhalen uitsluitend wat effect heeft. Zo ontstaat een zelfversterkende vernauwende lus, waarin het vertrouwde steeds terugkeert, terwijl ruimte voor verbeelding, reflectie en innerlijke groei verdwijnt. Het vermogen om werkelijk aanwezig te zijn, kritisch af te wijken, of het apparaat eenvoudigweg uit te zetten, wordt zo langzaam ondermijnd. De vergelijking met digitale drugdealers is daarom gerechtvaardigd.
Het is opvallend hoe mensen in paniek raken, of zelfs bijna een zenuwinzinking ervaren wanneer zij hun telefoon kwijtraken. Alsof hun identiteit, geheugen, sociaal netwerk, veiligheid en zelfwaarde allemaal in dat ene object zijn geconcentreerd. Met the cloud als externe ‘ik’, voelt een verloren apparaat als een verloren zelf. Het instrument dat zou verbinden, heeft ons van onszelf losgemaakt.
Ook de financiële kant versterkt dit effect. Smartphones zijn duur, abonnementen zijn duur – ze kosten geld dat niet kan worden besteed aan zaken die werkelijk bijdragen aan menselijke groei: workshops, studie, dans, muziek, theater, sport, kunst of wetenschap. Het geld dat verdwijnt in betaalde apps, games en influencers voedt geen innerlijke wereld, maar holt haar uit.
Smartphones zijn geestverdovende aandachtbinders en aanjagers van hypes die vaak onbenullig en soms zelfs ronduit gevaarlijk zijn voor onze lichamelijke en geestelijke gezondheid. Ze trekken de aandacht naar buiten, terwijl de beweging naar binnen systematisch wordt verstoord. Het apparaat dat zegt te verbinden, heeft ons weggevoerd van stilte, verwondering, analyse en directe ervaring.
De smartphone is niet ontworpen voor het welzijn van de individuele mens. Het is geen onschuldig hulpmiddel. Het bindt ons aan techbedrijven, waarvan de invloed nauwelijks te overzien is, laat staan de agenda achter de wereldwijde uitrol van ‘smart’-producten. Digitale zoetigheden – ‘smarties’ – die naar meer smaken en verslaven. Apps waarvan de werkelijke bedoeling verscholen zit in en tussen de zoetigheid.
Het is een apparaat dat nooit werkelijk uitstaat en blijft zenden, ook wanneer men denkt dat het uitgeschakeld is. Apps sturen andere apparaten aan, volgen onze bewegingen en maken ons steeds afhankelijker van alledaagse verificaties. Digitale ID’s liggen al klaar. Zo wordt ons leven stap voor stap geregistreerd. Het lijkt er steeds meer op dat de smartphone in essentie is uitgerold voor observatie en controle.
Dat laatste is ook overduidelijk geworden met de uitrol – in 2020 – van een mondiale machtsgreep, die begon met kolossale propaganda van angst voor een virus, dat frauduleus als levensgevaarlijk werd gepresenteerd. Dit werd gevolgd door een grootse wereldwijde campagne voor een ‘vaccin’ dat inderhaast moest worden ontwikkeld. Toen kwam het moment dat de smartphone een aspect van fysieke gevangenneming verwierf. Want toen dat ‘vaccin’ er eenmaal was, werd de smartphone het instrument om mee aan te tonen dat men de injectie had aanvaard, zodat men mee kon doen aan feesten, toegang kreeg tot openbare gelegenheden, en naar vakantiebestemmingen mocht vliegen.
Omdat het ‘vaccin’ niet een werkelijk vaccin was, maar – afhankelijk van de partij waarvan het afkomstig was – een middel dat genetische modificatie bewerkstelligde, mag men concluderen dat voor een onbekend aantal smartphonebezitters hun telefoon het medium is geworden waarmee via staatsinmenging de voortgang van hun leven voor een groot deel wordt bepaald.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
