Sander Boon
Greenspan overleed op 22 juni 2026 op honderdjarige leeftijd. Hij werd decennialang vereerd als The Maestro – de meesterdirigent van de Amerikaanse en mondiale economie. Zijn periode als voorzitter viel samen met een lange tijd van economische expansie, lage inflatie en het vermogen om crises relatief soepel te navigeren. Na zijn dood circuleerde een meme op platform X, die perfect samenvat hoe de financiële wereld hem zag: hij stierf ‘op par’ – precies 100 jaar oud, de nominale waarde van een obligatie. Achter dit aura van alwetendheid en controle lag echter een dieper en onbekend fenomeen: de eurodollar-markt. Dit offshore-systeem van dollar-liquiditeit buiten de Verenigde Staten vond zijn oorsprong in de jaren vijftig en zestig in de City of London. Het is de motor van het moderne financiële stelsel en de globalisering, en daarmee ook van de progressief-technocratische Deep State en het netwerk van ngo’s.
Greenspans intellectuele wortels lagen ver van het systeem dat hij later bestuurde. In de jaren vijftig raakte hij betrokken bij Ayn Rands inner circle. Rand was een uit Rusland afkomstige auteur die collectivistische ideologieën fel bestreed. Greenspan schreef essays voor haar Objectivist-nieuwsbrief, waaronder het invloedrijke Gold and Economic Freedom (1966). Daarin betoogde hij dat de gouden standaard onlosmakelijk verbonden was met economische vrijheid: fiat-geld en begrotingstekorten zouden leiden tot verborgen confiscatie van spaargeld via inflatie. Tegelijkertijd was Greenspan in de jaren zeventig goed op de hoogte van de explosieve groei van de eurodollar-markt. Deze markt – dollars die buiten het Amerikaanse banksysteem werden gecreëerd en verhandeld, eerst vooral in Londen en later in het mondiaal opererende banksysteem – werd omarmd door de officiële instanties onder Paul Volcker, plaatsvervangend secretaris voor Internationale Monetaire Zaken onder president Richard Nixon. Greenspan, destijds private econoom en later voorzitter van de Council of Economic Advisers onder president Gerald Ford, volgde deze ontwikkeling scherp. Hij begreep hoe offshore dollar-krediet, petrodollar-recycling en complexe ketens van deposito’s en derivaten de regels van monetair beleid fundamenteel veranderden. Toch bleef Greenspan met zijn publieke optredens en publicaties grotendeels binnen de conventionele kaders. Hij sprak nooit expliciet over de eurodollar-markt als het dominante, grotendeels ongereguleerde stelsel dat aan de regulering van de Federal Reserve (Fed) en andere belangrijke centrale banken, zoals de Bank of England, was ontglipt. Maar in de notulen van de Fed – die vijf jaar later pas openbaar werden gemaakt – lees je zijn diepgaande kennis over de werking van precies die markt.
De eurodollar-markt is geen fysieke plek, maar een immens netwerk van dollar-deposito’s, leningen en financiële instrumenten die buiten de jurisdictie van de Amerikaanse autoriteiten vallen. Het ontstond midden jaren vijftig, toen Britse banken, zoals de Midland Bank, dollardeposito’s gingen gebruiken om de balansen overnight te salderen en Sovjetbanken die dollars in Londen parkeerden uit angst voor confiscatie door Amerikaanse autoriteiten. De markt explodeerde door de twee oliecrises in de jaren zeventig. Olie-exporterende landen parkeerden hun petrodollars via de City of London en/of andere belastingparadijzen in de eurodollar-markt. Tegen de tijd dat Greenspan Fed-voorzitter werd, overschaduwde de offshore dollar-liquiditeit de Amerikaanse binnenlandse geldhoeveelheid. Belangrijke kenmerken: geldschepping gebeurt grotendeels door private banken via kredietverlening, niet door de centrale bank. Het systeem is extreem liquide maar ook fragiel: een dollartekort buiten de VS kan een wereldwijde crisis veroorzaken, zoals die in 2008. En, heel belangrijk, er zijn geen volledige officiële statistieken; de Fed stopte in 2006 zelfs met het publiceren van ‘M3’, een geldstatistiek die de eurodollars deels omvatte. De mainstream-media, de meeste academici en het brede publiek bleven vasthouden aan een simplistisch beeld: de Fed controleert de geldhoeveelheid via de beleidsrente (federal funds rate) en de binnenlandse reserves die commerciële banken moeten aanhouden. De echte architectuur, een hybride van officiële en private, binnenlandse en offshore geldcreatie, bleef grotendeels onzichtbaar. Analisten die op het spoor kwamen van de eurodollar-markt hebben dit later ‘missing money’ genoemd: de officiële statistieken vertelden niet het volledige verhaal. Greenspan wist dit. Zijn achtergrond als marktanalist en zijn ervaring in de turbulente jaren zeventig gaven hem een voorsprong. Hij begreep hoe liquiditeit in dit systeem kon stromen of opdrogen, hoe derivaten en shadow-banking ermee verweven waren, en hoe de Fed eerder facilitator dan dirigent was.
Het gebrek aan publieke kennis over de eurodollar-markt versterkte het mysterieuze aura van Greenspan. Omdat de buitenwereld het systeem niet doorgrondde, leek zijn vermogen om ‘de markt te kalmeren’, of crises te managen, bijna bovennatuurlijk. Zijn beroemde, vaak cryptische uitspraken (‘irrational exuberance’) werden gezien als bewijs van diep inzicht, terwijl ze deels voortkwamen uit begrip van een geldsysteem dat hij zelden expliciet benoemde. In zijn boek The Map and the Territory (2013) reflecteert Greenspan uitgebreid op de crisis van 2008, bubbels, menselijke irrationaliteit en voorspellingsfouten. Hij bespreekt shadow banking en financiële innovatie, maar de eurodollar-dynamiek – het ongereguleerde offshore dollar-stelsel als fundamentele realiteit – krijgt geen centrale, verhelderende behandeling. Het is zelfs simpelweg afwezig in zijn analyse. Dit patroon herhaalt zich – zeker tot de kredietcrisis van 2008 – bij andere centrale bankiers: ze opereren binnen (en profiteren van) een systeem waarvan ze de complexiteit beter begrijpen dan de meeste waarnemers, maar communiceren naar buiten toe een beeld van controle en transparantie. Het resultaat is een bijna groteske vorm van institutionele asymmetrie; of noem het gaslighting. Het publiek krijgt een vereenvoudigd of zelfs een niet-kloppend verhaal, terwijl de echte macht en kwetsbaarheid in de schaduw blijven liggen. De ironie is pijnlijk: de jonge Greenspan waarschuwde tegen fiat-geld en inflatie als diefstal. Als Fed-voorzitter bestuurde hij een wereld waarin private offshore dollar-creatie de dominante kracht was geworden, precies het tegenovergestelde van zijn vroegere idealen. Zijn effectiviteit kwam deels voort uit zijn grondige begrip van dat systeem, maar zijn publieke stilte erover maakte hem mythischer dan de feiten rechtvaardigden.
De 2008-crisis onthulde de kwetsbaarheid van dit stelsel. Een run op eurodollar-financiering, door toegenomen marge-verplichtingen als gevolg van de daling van hypotheekobligaties, leidde tot wereldwijde dollar-schaarste. Greenspan en anderen werden bekritiseerd, omdat ze de risico’s van derivaten, shadow banking en lage rentes hadden onderschat. Maar een dieper probleem was, dat het publieke debat nooit echt over de onderliggende architectuur ging. In de nasleep van de 2008-crisis konden centrale banken – de Fed voorop – dan ook beleid uitrollen dat het collectieve banksysteem redde, ten koste van de belastingbetaler. Banken waren too–big–to–fail en er was sprake van geprivatiseerde winst, en verlies voor de gemeenschap.
Belangrijker nog was het feit dat banken en andere financiële instellingen sindsdien zijn doorgegaan met het nemen van grote risico’s, in de verwachting dat centrale banken altijd als reddende engel zullen blijven klaarstaan. Na het opkopen van hypotheekleningen in 2008 gingen centrale banken bij erop volgende crises, zoals de eurocrisis in 2012 en de lockdown-crisis in 2020, zelfs over tot het massaal opkopen van staatsleningen, om het financieel systeem te stabiliseren. Omdat er ogenschijnlijk altijd kopers klaarstaan voor hun staatsleningen, zijn politici en technocraten zich gaan gedragen als Zonnekoningen. Ze leggen beleid op, dat onder normale omstandigheden niet zou worden gefinancierd. Vandaag, met stablecoins, CBDC’s en voortdurende discussies over de rol van de dollar, blijft deze erfenis relevant. Zolang de eurodollar-dynamiek (of haar moderne equivalenten) grotendeels onbegrepen blijft in de media, de politiek en een groot deel van de wetenschap, zullen centrale bankiers en beleidsmakers een aura van almacht behouden dat de werkelijkheid overstijgt.
Greenspan was geen charlatan. Hij was een scherpzinnige analyticus, met een zeldzaam begrip van hoe modern geld werkelijk functioneert. Maar juist dat begrip, gecombineerd met de onwetendheid van de buitenwereld, maakte hem groter dan het systeem dat hij zo goed begreep, maar nooit volledig kon sturen of uitleggen. ‘De Maestro’ was deels een constructie van stilte. En die stilte was mogelijk, omdat de eurodollar-markt, de verborgen motor achter financialisering, globalisering en de netwerken van corruptie, decennialang een blinde vlek bleef in het publieke bewustzijn.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
