Patrick Savalle
Wereldwijd verkennen zo’n 146 landen een CBDC, de meeste hebben het nog in onderzoek. De VS wees er een af ten gunste van private stablecoins; de Europese komt vermoedelijk in 2029. Voorlopers als de Chinese e-CNY (2020) en de Nigeriaanse eNaira (2021) slaagden niet; de e-CNY verliest het van Alipay en WeChat Pay.
De ECB ziet de digitale euro als antwoord op drie problemen. Eén: de teruglopende rol van contant geld; nu de private sector cash terugdringt wil de ECB toegang tot publiek geld garanderen. Twee: de afhankelijkheid van Amerikaanse netwerken als Visa en Mastercard waarover vrijwel alle Europese betaalkaarten lopen en waarlangs de VS betalingstoegang kan afsnijden – zie de sanctielijsten. Drie: de fragmentatie van het betaallandschap. Overkoepelend is het een defensief instrument tegen verschraling.
Zo kijkt Nederland er niet naar. Hier draait het om angst voor controle: een verplichte, geprogrammeerde euro, alleen te besteden bij goedgekeurde ontvangers of via een overheidsscore. Dat de munt niet programmeerbaar is en privacy kent ‘by design’, overtuigt niet; men wijst op toekomstige wetgeving, mazen in de regels en IMF- en EU-uitspraken. Steevast valt de vergelijking met het Chinese sociale kredietsysteem, dat China overigens niet eens volwaardig heeft en grotendeels op westerse anti-Chinese propaganda berust.
De meest recente specificaties laten iets anders zien: de CBDC is in wezen een publieke bankrekening, met dezelfde (on)mogelijkheden als de huidige. Geen dystopie, geen ‘credit score’.
De ECB sprak vroeg over ‘programmable payments’, en ‘programmeerbaar’ werd zonder techkennis al snel ‘programmeerbaar geld’, daar ligt de bron van de hysterie. Het onderscheid is cruciaal. Programmeerbaar geld heeft ingebouwde gebruiksregels – alleen voor bepaalde goederen, periode of gebied te besteden, als een voucher – en dat wees de ECB vanaf dag één af. Programmeerbare betalingen daarentegen heeft elke bankrekening al: periodieke overschrijvingen, oormerking, blokkades, geofencing. De digitale euro heeft die laag, meer niet.
Verder is het, als contant geld, een directe claim op de ECB; een centrale bank kan niet ‘omvallen’ door fractionele reserves. Er komt een offline cashvariant, mede voor crisisparaatheid. De houdlimiet wordt naar verwachting € 3.000–4.000, via wallets van commerciële banken om bankruns te voorkomen: velen zouden anders de veiliger CBDC prefereren.
Onder de huidige specificatie zijn we beter af, al was het maar omdat we keuze krijgen en niets verplicht is. De privacy overtreft die van kaartbetalingen; het Eurosysteem kan transacties niet aan personen koppelen, en offline betalingen zijn anoniem als cash. Online doet je bank dezelfde KYC- en AML-controles als nu. Er zit zelfs een vrijheidsargument in: wie nu door banken wordt uitgesloten, houdt recht op basistoegang, zodat een wallet in een ander euroland blijft werken.
Maar het kan ook heel erg fout gaan. Als de ECB negatieve rente rekent of tóch oormerking (social credit scoring) aanbrengt, dan stort je je geld door naar een gewone rekening, al helpt dat niet tegen geld dat al geoormerkt binnenkomt: dat is een ánder soort geld. Wat als de CBDC verplicht wordt? Onrealistisch: dat ruïneert de banken, en dan hebben we heel andere problemen.
- Het artikel gaat hieronder verder -
De Gift Card is een leuke manier om Gezond Verstand een kwartaal of een jaar lang cadeau doen. De Gift Card is digitaal verkrijgbaar én als pasje met daarop een unieke code + een feestelijke cadeau-enveloppe.
Abonnees krijgen 15% korting!
Gezond Verstand 6x cadeau doen
Op papier én digitaal
Gezond Verstand 24x cadeau doen
Op papier én digitaal
Gevaarlijker is iets ertussenin: overheidsbetalingen die verplicht via de CBDC lopen. Juist omdat dat zo onschuldig oogt, is het de gevaarlijkste route. Bijna niets verandert: men ontvangt digitale euro’s en stort ze door of geeft ze uit. Het verplichte zit in de pijplijn, niet in regels op het geld.
Maar daar zit de adder. Verplichte overheidsbetalingen zijn de zachte oplossing voor wat de e-CNY en de eNaira nooit oplosten: adoptie. Je dwingt niemand; je laat alleen de partij waar iederéén mee heeft te maken – de staat – uitsluitend via de CBDC betalen. Toeslagen, uitkeringen, belastingteruggaven: binnen één begrotingsjaar is het muntje universeel.
En een universele, genormaliseerde rail is precies de helling. Nieuw is niet de capaciteit – programmeerbare betalingen kent elke bankrekening – maar de centralisatie: één grootboek, universele reikwijdte, één betaalrelatie met de staat in plaats van versnipperd over banken. Zolang het geld omwisselbaar en onvoorwaardelijk blijft, is er niets aan de hand, maar de infrastructuur ligt er dan wél. De stap van “iedereen krijgt zijn toeslag in digitale euro’s” naar “deze toeslag is alleen aan X te besteden” is dan geen technisch project meer, maar een wetswijziging. Eén zin in een verordening. Een sociaal kredietsysteem vereist trouwens geen speciale technologie, alleen wetgeving – zie Griekenland met Taxisnet.
Zo werkt ‘scope creep’: geen sprong die verzet oproept, maar stappen die elk te klein zijn om je tegen te verzetten. Eerst een betaalmiddel, dan de handigste route voor overheidsbetalingen, dan de goedkoopste fraudebestrijding, dan de logische plek voor een voorwaarde ‘die er toch al lag’. Elke stap rechtvaardigt de vorige, geen enkele verdient het woord tirannie, en dus komt niemand in verzet tot de optelsom af is. De salamitactiek heeft geen kwaadwillende architect nodig, alleen een reeks redelijke besluiten.
Om vast te stellen dat politiek misbruik geen hypothese is, hoef je niet naar China te kijken. In 2022 bevroor de Canadese regering onder een noodwet de rekeningen van demonstranten en hun donateurs – geen CBDC, gewoon de bestaande rails. Precies het punt: om iemand af te snijden heb je geen programmeerbaar geld nodig, maar controle over de rail en een meewerkende wetgever. Een CBDC verandert daar niets aan, behalve dat het die controle concentreert en de frictie verlaagt.
Dat de rail ooit misbruikt kan worden is geen reden om de eerste stap te weigeren. Dat is de Nirvana-drogreden: iets afwijzen omdat het niet de ideaaltoestand is. Het alternatief is immers geen veilige status quo, maar private rails als Visa, Mastercard en Wero – met minder privacy en meer afhankelijkheid. Verbetering is nooit een bestemming, altijd een route.
Hier wordt het groter dan de CBDC. De echte infrastructuur van tirannie is niet de digitale euro maar het internet zelf: op afstand en centraal kunnen surveilleren en blokkeren. De technologische helling bevechten is zinloos, daar loop je altijd achter de feiten aan. De juridische niet: die leg je vast terwijl de weg wordt aangelegd, niet als hij al druk is. De munt onderdrukt je niet; die legt de weg aan waarover een toekomstige onderdrukking goedkoop kan rijden.
Toch is ook de wet niet de bodem. Dat ‘ze’ tirannieke wetgeving kunnen maken is niet nieuw, zelfs cash werd al verboden. En nieuwe wetgeving is niet eens nodig, geen wet is luchtdicht. Noodclausules, ‘tijdelijke’ maatregelen die blijven, en vooral gedelegeerde wetgeving – de details die buiten het parlementaire debat om per verordening of AMvB (Algemene Maatregel van Bestuur) worden ingevuld. Juist daar verschuift ‘onvoorwaardelijk’ naar “onvoorwaardelijk behalve in de volgende gevallen”. Een crisis versnelt alles. Tijdens de schijnpandemie bogen onbuigzame regels in dagen. Wie een gat zoekt hoeft niet kwaad te willen, alleen op het volgende noodgeval te wachten. Wat een wet pas laat bijten, is dat wij elkaar eraan houden en eraan meewerken.
Daarom liggen er twee taken naast elkaar, niet tegenover elkaar. De eerste is goedkoop en structureel: als één zin in een verordening oormerking kan toevoegen, kan één zin deze ook verbieden. Leg onvoorwaardelijkheid nu vast in het mandaat, terwijl de weg wordt aangelegd. Het niveau bepaalt de waarde. Een waarborg in een verordening schrapt een volgende meerderheid zo weer. In het mandaat of verdrag zelf is de drempel veel hoger. Hoe hoger verankerd, hoe minder ruimte om hem in de uitvoeringslaag uit te hollen; het is geen garantie, wel het verschil tussen een slot en een deur op een kier. De tweede taak is massaal weigeren als het tóch tirannie wordt, en dat vooraf publiekelijk uitspreken.
Wat vertel ik mijn medemens?
- Het gevaar zit niet in de CBDC zelf, maar in wat een latere pennenstreek eraan toevoegt, en in de vraag of wij dat laten gebeuren.
- Steevast valt de vergelijking met het Chinese sociale kredietsysteem, dat China overigens niet eens volwaardig heeft en grotendeels op westerse anti-Chinese propaganda berust.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
