Rob Jetten botst keihard op de volkswil

De val van het kabinet-Jetten laat op zich wachten. De drie regerende partijen klampen zich vast aan elkaar. Ze willen overleven. In de peilingen tuimelt het minderheidskabinet. Vooral de VVD mag zich zorgen maken. Deze partij zal worden afgestraft voor het ‘linkse’ beleid van Mark Rutte. Veel ‘rechtse’ kiezers ontvluchten de VVD nu deze is verstrikt in de klimaathobby van links. Sinds kort leveren de drie regerende partijen zich over aan PRO, de extreme club die als ‘gedoogpartij’ beschikt over veel stemmen in de Tweede Kamer. Als tegenprestatie eist Klaver dat hij het kabinet-Jetten kan voorschrijven wat hij wil. Meer geld naar linkse hobby’s als nóg meer ontwikkelingshulp. De VVD levert zich uit aan de platvloerse grillen van Jesse Klaver. Een crisis is in aantocht. De VVD krijgt klappen. Het onweer zal knetterend neerdalen op de VVD. Daarna volgt de afstraffing van D66. Voorlopig wil Rob Jetten blijven regeren. Hij heeft al 17 Kamerzetels verloren, en heeft er maar 49 over.

Wat in Nederland gebeurt, speelt zich ook af in andere democratischgezinde landen. Verdeeldheid die wordt gevolgd door verlamming van het landsbestuur. Er bestaat geen algemeen recept om dit soort impasses op te lossen. Daarover is al geschreven door Jean-Jacques Rousseau die woonachtig was in Genève. Deze stad kende zelfbestuur. Hij was een tijdgenoot van Mozart. Hij was een groot politiek denker, de democratie ging hem aan het hart. In 1762 beschreef hij het ‘sociaal contract’ over het samenspel tussen regering en volk. Rousseau wilde democratische rechten voor het volk. Het volk moest soeverein kunnen beslissen over bestuurlijke zaken. Tegelijk, zo onderstreepte Rousseau, moest vaststaan dat het volk geïnformeerd was. De mensen moesten de inzet van de afzonderlijke verkiezingen goed begrijpen. Rousseau waarschuwde voor bedriegers. Die waarschuwing is nog actueel. Wat te denken van Jesse Klaver, een valsemunter die in 2015 beloofde dat hij iedereen in Nederland rijk zou maken als ze hem minister van Financiën maakten? Eenzelfde belofte is onlangs gedaan door Marjolein Moorman (PvdA, thans PRO). Zij beloofde als wethouder in Amsterdam dat ze de welvaart van iedereen zou optillen tot een hoog niveau. De gemeente Amsterdam kampt nu al met een schuld van € 10 miljard.

Tegenwoordig heerst het algemene inzicht dat overheden het juridische en morele recht hebben om zich te bedienen van de staatsmacht indien instemming bestaat van de mensen over wie deze macht wordt uitgeoefend. Dan spreekt men van ‘de wil van het volk’ (de volkswil). Men kan opmerken dat de volkswil nooit 100% zuiver is omdat druk erop wordt uitgeoefend door overheden en bedrijven die hun krachten hebben gebundeld. Een voorbeeld hiervan is het WEF (World Economic Forum). Ook kan worden gezegd dat soms geheel wordt voorbijgegaan aan de volkswil. Door instituut Clingendael is onlangs ontdekt dat de helft van de Nederlandse bevolking tegenstander is van de uitgaven voor defensie. Die zijn vaak torenhoog. Dat zou vragen om extra zorgvuldigheid. Maar de overheid respecteert de regels voor aanbestedingen niet. De regels zijn ondoorzichtig. Ze worden niet vertrouwd. En wat te denken van de AIVD (geheime dienst). De AIVD zegt dat vertrouwen de grondslag van de rechtsstaat is. Asielminister Van den Brink beweert dat de rechtsstaat valt of staat bij vertrouwen. Dit zijn uitgerekend de woorden van de meest omstreden minister uit het kabinet van Rob Jetten.

In de moderne theorie wordt de volkswil opgevat als het vinden van een balans tussen de stemmen van individuele kiezers en de collectieve wensen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van erkende procedures, zoals verkiezingen en referendums. Er kan onvrede zijn over de uitslag. Maar in westerse democratieën bestaat doorgaans wél instemming met de procedure. De wil van het volk is de basis van het gezag van de overheid. Eeuwenlang is in ons land gedebatteerd in een sfeer van tolerantie, zonder geweld. Daarom dient aan de volwassen Nederlandse volkswil de grootst mogelijke waarde te worden gehecht.

Eind juni bracht Rob Jetten een bezoek aan het 25 jaar oude AZC (asielzoekerscentrum) in Ter Apel. Er vertoeven daar ruim 2.000 kanshebbers. Er zijn hardnekkige berichten over geweld, wapens, drugs. Iedereen in Ter Apel heeft meteen in de gaten wie écht is en wie gelukszoeker. Dat verschil ontgaat Rob Jetten kennelijk. Na zijn bezoek riep Jetten uit: “De boodschap uit Ter Apel aan de rest van het land is glashelder. We moeten een fatsoenlijke opvang organiseren. Dat doen we samen.”