Oekraïne onder grote druk, BRICS bouwt verder

Bij de Poolse grens werd een locomotief getroffen op een station waar rond hetzelfde tijdstip westerse prominenten passeerden na een bezoek aan Oekraïne. De aanval onderstreept de kwetsbaarheid van de spoorverbinding met Polen, die belangrijk is voor het internationale reizigersverkeer en de bevoorrading van Oekraïne. Samen met aanvallen nabij het centraal station van Kiev maakt dit reizen naar de hoofdstad erg gevaarlijk. De westerse regeringen heroverwegen hun aanwezigheid in de stad Kiev als gevolg van dit alles. Van een daadwerkelijke terugtrekking of verplaatsing van de Oekraïense regering is echter nog geen sprake. Daarnaast zijn er plannen voor een nieuwe reeks grootschalige Russische aanvallen op het elektriciteitsnet voordat de winter begint, met een combinatie van drones en verschillende typen raketten. Energiecentrales en andere voorzieningen zijn door eerdere aanvallen al beschadigd, waardoor nieuwe treffers de elektriciteitslevering, industriële productie en verwarming verder ernstig verstoren of zelfs uitschakelen.

Aan de Zwarte Zeekust, rond de stad Odessa, blijven havens, brandstofopslagplaatsen en de belangrijke brug bij kustplaats Zatoka een doelwit. Het uitschakelen van deze brug zal de transportverbindingen richting Roemenië bemoeilijken. Aan het landfront melden Russische militaire bronnen dat Oekraïense eenheden ten oosten van de stad Vovtsjansk, in de regio Charkiv, zijn omsingeld. Verdere Russische vooruitgang zorgt ervoor dat de Oekraïense verdediging in het oosten van de regio onder grote druk komt. In Donbas ligt het zwaartepunt van de gevechten rond onder meer de stad Droezjkivka. Russische troepen rukken daar verder op en bedreigen de Oekraïense aanvoerwegen. Bij de stad Orichiv, in de regio Zaporizja, wordt gesproken over een Oekraïense terugtocht naar het noordwesten en Russische pogingen om de resterende verbindingen af te snijden. Achter deze plaatselijke gevechten speelt een bredere strijd om productiecapaciteit en luchtverdediging. De inzet van grote aantallen relatief goedkope aanvalsdrones, aangevuld met snellere modellen, dwingt Oekraïne voortdurend af te wegen welke doelen het met schaarse onderscheppingsmiddelen kan beschermen. Tekorten aan luchtafweer- en raketten vergroten daarbij de belasting van vliegtuigen, mobiele verdedigingseenheden en onderscheppingsdrones.

Intussen blijft een diplomatieke doorbraak uit. Nieuwe gesprekken tussen Rusland, Oekraïne en de Verenigde Staten in oktober worden als mogelijkheid genoemd, maar een concrete datum en gezamenlijke agenda ontbreken. Rusland houdt vast aan territoriale eisen en afwijzing van Oekraïens NAVO-lidmaatschap, terwijl Oekraïne de verlangde terugtrekking niet accepteert. Daarnaast ontstaat spanning over aanvallen op Russische raffinaderijen. President Trump heeft aangedrongen op beëindiging daarvan vanwege de gevolgen voor de internationale dieselvoorziening en brandstofprijzen. Europese discussies over verdere militaire betrokkenheid voegen een escalatierisico toe: de Russische regering waarschuwt dat Europese troepen in het conflictgebied als rechtstreekse deelname aan de oorlog worden beschouwd. Het totaalbeeld is daarmee dat Oekraïne gelijktijdig zijn frontposities, energievoorziening en verbindingen met buitenlandse partners moet beschermen, terwijl de voorwaarden voor onderhandelingen ver uiteen blijven liggen.

Oekraïne kampt daarnaast met een oplopend financieringstekort, terwijl Europese geldschieters meer duidelijkheid verlangen over de omvang en besteding van de benodigde steun. De Oekraïense regering meldt een tekort van $ 27 miljard op de defensiebegroting, tegenover een eerdere raming van $ 7,5 miljard. Geld dat voor de laatste maanden van het jaar was bestemd is al uitgegeven. Als globale oorzaken worden hogere uitgaven aan drones, luchtverdediging, artillerie en militair personeel genoemd, naast vertraagde buitenlandse financiering en tegenvallende belastinginkomsten, maar gedetailleerde verklaringen voor de snelle stijging van het tekort ontbreken vooralsnog. Eind augustus jl. was niet voldaan aan de voorwaarden die samenhangen met $ 5,6 miljard aan Europese financiering; daarnaast worden vertraagde betalingen van ongeveer $ 4,3 miljard vanuit de EU en $ 1,66 miljard vanuit het IMF genoemd.

Ook de eigen inkomsten van Oekraïne blijven achter: over januari tot en met augustus had de algemene begroting van ongeveer $ 38 miljard een tekort ten opzichte van de raming dat snel oploopt. Minister van Financiën Sergej Martsjenko waarschuwt voor liquiditeitsproblemen, waardoor betalingen buiten de directe oorlogsinspanning moeten worden uitgesteld. Vanuit het parlement klinkt zelfs de waarschuwing dat bij aanhoudende vertragingen in oktober problemen kunnen ontstaan met de salarissen van leraren, artsen en, in het ongunstigste geval, militairen. Daarnaast is een conflict ontstaan tussen de Oekraïense procureur-generaal Roeslan Kravtsjenko en de leiding van de anticorruptie-instanties. Kravtsjenko heeft strafrechtelijke stappen gezet tegen de directeur van het nationale anticorruptie-bureau NABU en aangedrongen op het vertrek van zowel hem als het hoofd van de gespecialiseerde anticorruptie-instantie SAPO. Kravtsjenko heeft ook zijn eigen ontslag ingediend en het land inmiddels verlaten. Oud-defensieadviseur Sergii Sternenko spreekt van een vlucht, maar Kravtsjenko stelt dat hij op dienstreis is om internationale partners te informeren over vermeende ongecontroleerde machtsvorming binnen de anticorruptie-diensten.

De samenwerking binnen BRICS krijgt steeds duidelijker vorm als een manier van opkomende economieën om hun invloed op de internationale verhoudingen te vergroten, met behoud van hun eigen politieke koers. BRICS wil de handel tussen de aangesloten landen uitbreiden, hun energie- en voedselvoorziening versterken en ontwikkelingslanden meer invloed geven op internationale besluiten. Rond de top in New Delhi van september 2026 krijgen deze doelen vooral vorm in samenwerking op het gebied van olie, kernenergie, landbouw, industrie en betalingsverkeer. Het samenwerkingsverband is inmiddels uitgebreid met landen uit het Midden-Oosten, Afrika en Zuidoost-Azië, waardoor meer producenten van energie en grondstoffen en grote afzetmarkten aan tafel zitten. India legt als voorzitter de nadruk op betrouwbare bevoorrading, technologische ontwikkeling en investeringen die de economische groei ondersteunen.

De samenwerking tussen India en Rusland laat concreet zien wat al is bereikt en welke plannen nog moeten worden uitgevoerd. In augustus van dit jaar leverde Rusland ongeveer 2,1 miljoen vaten olie per dag aan India, goed voor ca. 45% van de Indiase olie-invoer. De relatie omvat ook wederzijdse investeringen. ONGC Videsh, de buitenlandse dochteronderneming van het Indiase staatsolie- en gasbedrijf ONGC, bezit een belang van 20% in het Russische olieproject Sakhalin-1, terwijl het grote Russische olie- en gasbedrijf Rosneft bijna de helft bezit van het Indiase raffinagebedrijf Nayara Energy. Bij een Indiase kerncentrale leveren twee met Russische hulp gebouwde reactoren elektriciteit en zijn vier andere in aanbouw. Deze samenwerking moet bijdragen aan het Indiase doel om in 2047 over honderd gigawatt aan kernenergievermogen te beschikken. Een tweede kerncentrale en kleinere modulaire reactoren worden intussen besproken. Ook bij voedselzekerheid zijn resultaten zichtbaar. Rusland verhoogde zijn kunstmestexport naar India in de eerste helft van 2026 met 20%. Verder rekenen India en Rusland inmiddels het grootste deel van hun onderlinge transacties af in nationale valuta, waardoor problemen bij internationale betalingen worden verminderd.