De geopolitieke herschikking versnelt

Franse beleidsmakers kijken soms met ongeloof naar de Nederlandse argeloosheid. De regering in Den Haag heeft weinig oog voor nationale belangen, zo zien ze in Parijs. Veel Fransen tonen zich verbaasd over de rommelige aanpak van Nederland. Ze vinden dat de Nederlandse staat voorrang geeft aan zaken van ondergeschikt belang. De Franse benadering van vraagstukken is altijd voorspelbaar. Je weet wat ze willen en tegen welke prijs. Dat maakt Frankrijk tot een stabiele speler.

Anno 2026 is de kracht van Frankrijk groeiend. Dit in tegenstelling tot de zwakte van Engeland, dat geplaagd wordt door politieke verwarring. Ook Duitsland raakt verzwakt. Bekende industriebedrijven vallen beurtelings om. Het topmerk Opel, voorheen een parel van de Duitse auto-industrie (en bestverkochte auto in Nederland), is overgenomen door een Franse concurrent. Sinds die overname is Opel weer winstgevend. In vergelijking tot de buurlanden vormt Frankrijk een oase van rust. Maar de sociale tegenstellingen blijven. De helft van de Fransen is welvarend. Zoals de goedbetaalde bestuurder van een TGV (snelle trein), die werkt wekelijks 25 uur en gaat op zijn 55e met vol betaald pensioen. De andere helft moppert, leeft in armoede en zoekt vergeefs een baan. De onvrede leidt geregeld tot erupties van woede. De protestacties van de ‘gele hesjes’ (tegen de hoge benzineprijzen) brachten in 2018 miljoenen Fransen de straat op. Frankrijk kent een lange historie van acties tegen de regering. In het dempen van opstandigheid is Frankrijk bedreven. Het resultaat is rust aan de oppervlakte. Iedere bezoeker van Parijs voelt zich opgenomen in een paradijselijke ambiance. Hij loopt langs terrassen aan de grote boulevards, hij geniet van het excellente eten en drinken in plezierige restaurants. Fransen in Parijs en daarbuiten blijven gehecht aan ‘kwaliteit’ van leven. Hier klopt nog steeds het culturele hart van Europa.

Maar, aan de horizon tekenen zich donkere wolken af. Het voedsel en de benzine, ook de woon- en de energiekosten worden snel duurder. Aanhoudende massa-immigratie zorgt voor bezorgdheid over de culturele identiteit van Frankrijk, het trotse vaderland. De overgang naar globalisme roept onzekerheid en protest op. De pensioenen worden herzien (lees: verschraald). Hier tegenover staat de Franse overheid nog steeds stevig in zijn schoenen. In veel opzichten is de stemming in Frankrijk vergelijkbaar met die in Nederland. Het feit dat er in Frankrijk veel meer agressief vuurwerk (mooi kijkspul) bij demonstraties wordt afgestoken, is te herleiden op de eeuwenlange Franse traditie van burgerlijke opstandigheid. Die is er zeker in Frankrijk, maar deze laat zich ook begrijpen als een steunbetuiging aan de democratie waartegen het schoppen en trappen is toegestaan. In Nederland loopt men achter, in ons land werd tot 1966 helemaal niet gedemonstreerd. De stuntelige reacties van de Nederlandse machthebbers hebben te maken met een gebrek aan ervaring in botsingen tussen staat en burgerij.

De aloude Franse opstandigheid heeft de wereld vooruitgeholpen richting moderniteit. In de 18e eeuw leidde protest tegen machtsmisbruik van de staat tot het bedenken (door de Fransman Montesquieu) van de ‘Trias Politica’. Dit betekent onderlinge scheiding van de politieke, wetgevende en rechterlijke macht. Nog steeds wordt de Trias wereldwijd toegepast. Een andere rebelse Fransman (Rousseau) bedacht in de 18e eeuw het idee van ‘het contract’ tussen staat en burgers. Ook dat idee was bedoeld om tirannie te bestrijden. De denkbeelden van Montesquieu en Rousseau werden gemeengoed dankzij de Franse Revolutie van 1789. Die bracht in heel Europa vernieuwing. De staat en de godsdienst werden van elkaar losgekoppeld. De staat werd neutraal verklaard. In Frankrijk noemt men dat de ‘laïcité’. Het vormt de basis van de moderniteit. In een moderne samenleving krijgen vrije geesten alle ruimte om hun gedachten uit te werken. Geen hogere macht kan dit tegenhouden.

Momenteel wordt in Frankrijk en ook in Nederland geknabbeld aan het beginsel van de moderne staat die vrij moet zijn van godsdienstige bemoeizucht. De overheid staat onder toenemende druk te buigen voor hogere machten. Dit komt neer op afschaffing van democratie en parlement. In deze situatie kan misschien een beroep worden gedaan op een nieuwe generatie Franse slimmeriken, een nieuwe Montesquieu en een nieuwe Rousseau, om de democratie te beschermen met de kracht van woorden.