Jeroen van den Berg
Er zijn opvallende parallellen tussen het klassieke Fabian-denken en de hedendaagse technocratische agenda’s, zoals die van het World Economic Forum (WEF). Waar de Fabians eind negentiende eeuw pleitten voor een geleidelijke verschuiving van privébezit en nationale autonomie naar collectieve controle en centraal bestuur, spreken moderne mondiale organisaties over stakeholder capitalism, gedeelde economieën en een samenleving waarin bezit minder belangrijk moet worden. Het inmiddels beruchte WEF-motto ‘You will own nothing and be happy’ is een hedendaagse vertaling van oude Fabian-ideeën over collectivisme en technocratische planning. Deze methode vertoont sterke overeenkomsten: een langzaam proces van culturele, economische en institutionele verschuivingen, waarbij burgers steeds afhankelijker worden van grote systemen, digitale infrastructuren en internationale bestuurslagen. Thema’s als klimaatbeleid, ESG-systemen, digitale identiteiten, AI-governance en transhumanisme passen binnen dezelfde langetermijnvisie waarin technocratische elites gestaag meer controle krijgen over productie, consumptie, mobiliteit en uiteindelijk de menselijke autonomie.
De Fabian Society werd opgericht in 1884 in Londen, midden in de hoogtijdagen van het Britse Rijk. De naam verwijst naar de Romeinse generaal Fabius Maximus, die beroemd werd vanwege zijn strategie van uitputting en geduld. Deze aanpak vormt nog altijd de kern van het Fabianisme. Ze werken via een netwerk dat bewust instituties infiltreert om de samenleving langzaam te hervormen richting een gecentraliseerd en technocratisch model, middels universiteiten, ambtenarij, media, politieke partijen en internationale organisaties. Veelzeggend is de symboliek die de Fabians gebruiken. Een van hun bekendste historische logo’s toont een wolf in schaapskleren. Dit symboliseert de Fabian-strategie: revolutionaire doelen, verpakt in een gematigd, humaan en rationeel imago. Daarnaast gebruikt de organisatie de schildpad als symbool, vaak vergezeld van het motto ‘Make haste slowly’. De schildpad staat voor een geduldige, bijna onzichtbare maatschappelijke transformatie. Geen plotselinge schokken, maar langzaam verschuivende normen, instituties en machtsstructuren.
Binnen de Fabian Society is er een sterke fascinatie voor eugenetica. Veel prominente leden zijn uitgesproken voorstanders van bevolkingscontrole en wetenschappelijke sturing van de samenleving, niet alleen economisch en politiek, maar juist ook biologisch. Figuren als George Bernard Shaw, H.G. Wells en Julian Huxley spraken openlijk over bevolkingscontrole, sociale selectie en de noodzaak van een ‘betere’ maatschappij, geleid door intellectuele elites. Shaw veroorzaakte destijds grote controverse met uitspraken waarin hij stelde dat de samenleving zich zou moeten afvragen of bepaalde mensen wel “het recht hadden om te leven”. H.G. Wells, auteur van The Open Conspiracy en The Shape of Things to Come, droomde openlijk van een wetenschappelijk geleide wereldstaat, waarin nationale soevereiniteit uiteindelijk zou verdwijnen. Zijn ‘fictie’ werd door critici later gezien als een blauwdruk voor technocratisch wereldbestuur. Nog explicieter was Julian Huxley, eerste directeur van UNESCO en de broer van Aldous Huxley. Julian Huxley schreef dat “de mensheid als geheel biologisch verbeterd moest worden” en zag eugenetica als “een essentieel onderdeel van toekomstige maatschappelijke planning”. Aldous Huxley’s beroemde roman Brave New World beschreef vervolgens een maatschappij waarin mensen genetisch worden geconditioneerd, psychologisch gestuurd en via technologie en genot onder controle worden gehouden.
Een zeer merkwaardig aspect van het Fabian-denken is, dat veel van hun ideeën niet verborgen gehouden worden. Integendeel: de Fabians schreven hun plannen openlijk op in pamfletten, essays, beleidsstukken en romans. Veel mensen onderschatten de ernst van dergelijke uitspraken, omdat zij simpelweg niet kunnen geloven dat elites hun bedoelingen zo direct zouden communiceren. Hier speelt een belangrijk psychologisch mechanisme mee, namelijk cognitieve dissonantie. Wanneer mensen geconfronteerd worden met ideeën die te ver afstaan van hun normale wereldbeeld – zoals centraal wereldbestuur, technocratische controle of het afbouwen van privébezit – ontstaat vaak een mentale reflex waarbij men de waarschuwing automatisch wegzet als overdreven, absurd of een complottheorie. Juist daardoor kunnen dergelijke ideeën langzaamaan genormaliseerd worden, zonder grote maatschappelijke weerstand. De kracht van de Fabian-methode ligt in geleidelijke conditionering. Ideeën worden eerst als extreem gepresenteerd, daarna als bespreekbaar, vervolgens als onvermijdelijk en uiteindelijk als een rationele beleidskeuze.
De invloed van de Fabian Society op de Britse Labour Party is historisch gezien enorm. De Fabians kozen bewust voor een strategie van geleidelijke infiltratie van bestaande politieke structuren. Al vanaf het begin van de twintigste eeuw hielpen Fabian-kopstukken, zoals Sidney Webb en Beatrice Webb, bij de ideologische vormgeving van Labour. Ook vandaag bevinden zich nog veel prominente Labour-politici in het Fabian-netwerk. De Britse premier Keir Starmer is lid, evenals veel verschillende leden van zijn kabinet. Daarnaast zijn figuren als Tony Blair en Jeremy Corbyn verbonden aan Fabian-kringen. Er wordt hierdoor niet alleen invloed uitgeoefend op de koers van Labour, maar op de bredere Britse bestuurscultuur, waarbij thema’s als technocratie, mondiale samenwerking, verzorgingsstaat-uitbreiding en centraal beleid geleidelijk verankerd raakten binnen de Britse politiek.
De macht van de Fabians reikt veel verder dan de Britse politiek. Al vroeg begrepen ze dat directe koloniale macht op termijn kwetsbaar zou worden. Het Britse Rijk begon daarom vanaf het einde van de negentiende eeuw steeds meer te werken via ideologische beïnvloeding, elitevorming en supranationale instituties. De Fabians speelden daarin een cruciale rol. De Verenigde Staten werden geïnfiltreerd door Britse geopolitieke denkkaders. Terwijl Amerika formeel onafhankelijk was geworden van de Britse kroon door de onafhankelijkheidsoorlog, bleef de Angelsaksische elite via universiteiten, denktanks, financiële instellingen en diplomatieke netwerken invloed uitoefenen op de Amerikaanse politieke koers. Organisaties als Council on Foreign Relations, Royal Institute of International Affairs en later de trans-Atlantische Pilgrims Society zijn verlengstukken van deze bredere Britse netwerkstructuur.
De Britten hielpen bovendien bij het opzetten van organisaties, opleidingsinstituten en denktanks die toekomstige bestuurders moesten vormen. Een van de belangrijkste instrumenten werd de London School of Economics, opgericht door de Fabian-kopstukken Sidney en Beatrice Webb. Het groeide uit tot een van de meest invloedrijke universiteiten ter wereld op het gebied van economie, bestuurskunde en internationale politiek. Generaties beleidsmakers, bankiers, diplomaten en technocraten werden daar gevormd, binnen een denkkader waarin centrale planning, internationaal bestuur en technocratie steeds belangrijker werden. Ook de Rhodes Scholarships van Cecil Rhodes sloten nauw aan op deze strategie. Rhodes droomde openlijk van een hernieuwd Angelsaksisch wereldrijk, geleid vanuit Britse elitestructuren. Via studiebeurzen werden talentvolle jongeren uit de hele wereld geselecteerd, opgeleid en geïntegreerd in een internationaal netwerk van bestuurders. Een van de bekendste producten van dit systeem was de Amerikaanse president Bill Clinton.
John Maynard Keynes was een invloedrijk figuur binnen de Fabian-kringen. Keynes, wereldwijd bekend vanwege zijn theorieën over staatsinterventie, begrotingsstimulering en centrale economische sturing, bewoog zich binnen hetzelfde Britse intellectuele netwerk rondom de London School of Economics en de Bloomsbury Group. Keynes is een belangrijke architect van de moderne technocratische economie, waarin centrale banken, overheden en internationale instituties steeds meer invloed kregen op markten en de samenleving. Zijn ideeën vormden later een belangrijke basis voor de naoorlogse verzorgingsstaat, internationale financiële instellingen en de groei van bureaucratische economische planning in het Westen.
De Fabian Society-beweging ontstond niet toevallig in de late negentiende eeuw, maar was een reactie op de snelle opkomst van het zogenoemde ‘American System of Political Economy’. Dit economische model, ontwikkeld door denkers als Alexander Hamilton en later verdedigd door Abraham Lincoln, draaide om nationale industrie, beschermende invoertarieven, infrastructuurontwikkeling en productief krediet gericht op het algemeen welzijn, in plaats van op financiële speculatie. Het Britse establishment zag deze ontwikkeling als een existentiële bedreiging voor het imperiale vrijhandelsmodel van de City of London. Ook andere landen begonnen destijds elementen van dit Amerikaanse model over te nemen, waaronder Frankrijk, door president Sadi Carnot, Duitsland, onder Otto von Bismarck en Rusland via hervormers als Sergej Witte. Juist deze internationale verspreiding van economisch nationalisme en industriële ontwikkeling leidde tot een harde tegenreactie vanuit de Britse imperiale netwerken. Er zijn verschillende moorden gepleegd op politieke leiders die aanhangers waren van nationale economische soevereiniteit, waaronder Lincoln en William McKinley. Amerikaanse presidenten die protectionistische en andere hervormingen willen doorvoeren, zoals Donald Trump (en eerder John F. Kennedy) moeten een kolossale strijd aangaan tegen de diepgewortelde internationale Britse machtsstructuren.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
