Rusland intensiveert militaire operatie in Oekraïne

Ondertussen nemen de spanningen tussen Rusland en de NAVO-landen verder toe. Zo zijn op een gastanker, die vanuit de haven van Antwerpen naar een Russische haven voer, magnetische zeemijnen aangetroffen, die volgens Russische onderzoekers in een NAVO-land zouden zijn geproduceerd. De Russische veiligheidsdienst FSB maakte bekend dat de explosieven tijdig onschadelijk zijn gemaakt, waarna een strafrechtelijk onderzoek werd geopend wegens een poging tot sabotage van kritieke energie-infrastructuren. Moskou benadrukt dat de mijnen volgens de eerste onderzoeksresultaten niet in Russische wateren aan het schip bevestigd kunnen zijn, en wijst erop dat het schip voorafgaand aan het vertrek uit Antwerpen enige tijd voor anker lag. Het incident past in een bredere context van oplopende spanningen rond sabotage, drone-aanvallen en de veiligheid van energiecorridors in de Baltische regio.

Iran

De huidige situatie rond het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran bevindt zich in een uiterst fragiele en gevaarlijke impasse. De VS heeft opnieuw aanvallen uitgevoerd op doelen die gelinkt zijn aan Iraanse strijdkrachten en geallieerde milities in het Midden-Oosten. Iran veroordeelde de operatie scherp en sprak van een grove schending van het eerder overeengekomen staakt-het-vuren. Volgens Teheran ondermijnen de Amerikaanse luchtaanvallen de toch al broze diplomatieke verhoudingen in de regio en hierdoor neemt het risico op verdere escalatie toe. Washington stelt daarentegen dat de aanvallen noodzakelijk waren vanwege veiligheidsdreigingen en beschuldigt Iran van provocerende acties en destabilisatie in het Midden-Oosten.

Pakistan, Iran en de VS werken achter de schermen al enige tijd aan een intentieovereenkomst, een zogenoemd ‘memorandum of understanding’ (raamwerk) dat zou moeten leiden tot een tijdelijk bestand van 30 tot 60 dagen, een beëindiging van de Amerikaanse zeeblokkade en volledige heropening van de Straat van Hormuz. Daarnaast zou Iran bereid zijn verder te onderhandelen over nucleaire verrijking binnen een afgesproken kader. De VS wordt als gevolg van de oorlog inmiddels geconfronteerd met uitgeputte wapenvoorraden, waaronder tekorten aan Tomahawk-raketten. Iran heeft in de oorlog een zware klap toegebracht aan de Amerikaanse dronecapaciteit, door meer dan twee dozijn MQ-9 Reaper-drones uit te schakelen. Hierdoor is bijna 20% van deze drone-vloot verloren gegaan, wat een waarde van bijna een miljard dollar vertegenwoordigt. De MQ-9 Reaper geldt als een van de belangrijkste Amerikaanse dronesystemen voor verkenning, doelopsporing en precisieaanvallen.

President Trump staat onder zware druk van neoconservatieve figuren als Lindsey Graham, Ted Cruz en Mike Pompeo, die iedere vorm van een compromis met Iran afschilderen als capitulatie. Deze lieden proberen bewust onhaalbare eisen op tafel te leggen, zoals de volledige overdracht van Iraanse nucleaire voorraden aan de VS, in de hoop een akkoord te saboteren. Ook Israël belemmert in ernstige mate een mogelijke deal, omdat dit zou betekenen dat Iran sterker uit de oorlog komt en de machtsbalans in het Midden-Oosten verschuift. Er zijn grote spanningen tussen Trump en Netanyahu over de koers van het conflict wat betreft de oorlog met Iran. Ingewijden meldden een telefoongesprek tussen beide leiders dat werd omschreven als extreem moeilijk, waarbij een bron zelfs zei dat na afloop van het gesprek Netanyahu’s “haar in brand stond van frustratie”. Daarbij speelt ook Hezbollah een belangrijke rol; Israël dacht de beweging in 2024 grotendeels te hebben uitgeschakeld, maar Hezbollah is nog steeds operationeel en invloedrijk.

Ondanks alle spanningen lijkt er wel degelijk een haalbaar akkoord mogelijk te zijn met Iran, vergelijkbaar met een vernieuwde versie van de JCPOA. Dit Joint Comprehensive Plan of Action was het nucleaire akkoord uit 2015, waarbij Iran beperkingen op zijn nucleaire programma accepteerde in ruil voor opheffing van internationale sancties.

Bezoek Poetin aan China

Het recente bezoek van president Poetin aan China markeert een belangrijk kantelpunt in de ontwikkeling van de multipolaire wereldorde, waarin Rusland en China zich steeds nadrukkelijker positioneren als alternatief machtsblok tegenover het Westen. Tijdens de top tussen Poetin en Xi Jinping werden meer dan veertig overeenkomsten ondertekend, op het gebied van energie, financiële samenwerking, defensie, luchtvaart, kunstmatige intelligentie en grondstoffen. Vooral het megaproject ‘Power of Siberia 2’ geldt als strategisch belangrijk, omdat Russisch gas, dat oorspronkelijk bestemd was voor Europa, nu structureel richting China wordt geleid. Daarmee verschuift niet alleen de economische positie van Eurazië, maar verliest Europa een belangrijk deel van zijn vroegere energievoorzieningen. Het is bovendien van groot belang dat China recent heeft aangekondigd de Amerikaanse sancties tegen Russische energiebedrijven niet langer actief te respecteren en Chinese bedrijven bescherming te bieden.

Rusland en China werken steeds intensiever samen op het gebied van nucleaire energie, betalingssystemen, zeldzame aardmetalen en de ontwikkeling van eigen burgerluchtvaartprojecten, als alternatief voor Boeing en Airbus. Tegelijkertijd proberen Moskou en Beijing in toenemende mate om economische transacties niet meer met de dollar af te handelen, maar door betalingen in roebels en yuan. Hierdoor ontstaat geleidelijk aan een parallel economisch systeem, dat niet meer afhankelijk is van westerse financiële infrastructuren. In een gezamenlijke verklaring benadrukten beide landen expliciet het idee van een multipolaire wereld, waarin verschillende beschavingen naast elkaar bestaan, zonder dat één macht of beschaving dominant mag zijn. Opvallend daarbij is, dat Rusland zichzelf nu omschrijft als een zelfstandige beschavingsstaat en niet langer als onderdeel van Europa. Dit weerspiegelt een historische geopolitieke verschuiving: Moskou oriënteert zich economisch, strategisch en cultureel steeds sterker op Azië, zodat een nieuw machtscentrum ontstaat waarin Rusland, China en andere BRICS-landen samenwerken.

Voorverkiezingen VS

In de VS vormen de zogeheten ‘primaries’, of voorverkiezingen, een cruciaal onderdeel van de politieke agenda. In deze interne verkiezingen bepalen Republikeinse en Democratische kiezers welke kandidaat namens hun partij mag deelnemen aan de uiteindelijke verkiezingen voor functies als gouverneur, senator, Congreslid of rechter. Tijdens de recente Republikeinse voorverkiezingen ontstond grote aandacht rond de invloed van president Trump, omdat alle 37 kandidaten die openlijk door hem waren gesteund hadden gewonnen, een opvallende score van 37 tegen 0. Dit kunnen we zien als een demonstratie van macht binnen de Republikeinse Partij. Vooral de nederlaag van Congreslid Thomas Massie kreeg veel aandacht. Hij gold jarenlang als populair anti-establishment-figuur, maar kwam steeds meer in conflict met Trump. De uitslag laat zien dat Trump niet alleen nog steeds de Republikeinse achterban controleert, maar ook bezig is om tegenstanders binnen de partij te vervangen door loyale kandidaten. Daarbij wordt benadrukt dat hij zelfs kandidaten van de oude Republikeinse machtsstructuur rond Mitch McConnell wist te verslaan. De combinatie van de 37-0-score, de hoge media-aandacht en de enorme financiële campagnes kan gezien worden als een teken dat de Republikeinse Partij zich sterker rondom Trump consolideert richting de ‘midterm’-verkiezingen, in november 2026.