Krachteloze Rob Jetten riskeert een opstand der burgers

Door Jetten wordt met verhevigde kracht gebruikgemaakt van de Spreidingswet, die voorziet in gratis onderdak voor alle binnenkomers. Niemand wordt uitgewezen. Jetten heeft gelogen dat hij een krachtig asielbeleid wil. Als Jetten op deze toer doorgaat, zo zegt onderzoeker Maurice de Hond, is de Spreidingswet binnenkort het kantelpunt. De spanning in het land kan volgens hem heftige vormen aannemen. De massale instroom is niet langer hanteerbaar. Ook nareizigers, die beweren familie te zijn van toegelaten asielzoekers, worden door de Nederlandse overheid onthaald op een gratis verblijf in een luxehotel van de Fletcher groep. De Hond voorziet ‘een tweede Lisa’. Hij doelt op het tragische lot van een jonge vrouw, vermoord door een illegaal persoon van wie nog steeds de naam niet bekend is gemaakt.

De politiek in Den Haag loopt aan de leiband van een kleine stedelijke minderheid die zich van de macht meester heeft gemaakt. Hier maken de fanatici van D66 de dienst uit. Via het klungelkabinet roepen ze heilloze chaos op. Ze verwoesten het vertrouwen tussen burgers en overheid. In de Eerste Kamer vertelt D66 andere verhalen dan in de Tweede Kamer. De ene dag lijken ze ‘streng’ tegen asielzoekers. De volgende dag zet D66 de grenzen wagenwijd open. Door voormalig staatssecretaris Van der Burg was een agressieve campagne ingezet om zoveel mogelijk azc’s (asielzoekerscentra) erdoor te drukken. Aan burgers wordt weinig of geen inspraak gegund. Deze minister negeert alle massale protesten, die soms danig uit de hand lopen. Een opstand der burgers lijkt in de lucht te hangen. In 2026 zijn het niet de lagere klassen, maar mensen uit middengroepen die protesteren. Burgemeesters worden in een hoek gedrongen. Maar zij zijn niet verantwoordelijk voor de chaos van Jetten. Heel duidelijke taal spreekt Janny Knol, het hoofd van het nationale politiecorps. Zij zegt dat de turbulentie over azc’s niet door de politie kan worden opgelost. De enigen die dat kunnen oplossen, zijn de ministers en de Kamerleden. Janny Knol, spreekbuis van tienduizenden politiemensen, is in de steek gelaten.

De benauwende toestand in Nederland is een verschijnsel dat ook elders voorkomt. ‘Backsliding’ is een term uit de Amerikaanse politicologie. Het gaat om aandacht voor landen waar sprake is van ‘democratische achteruitgang’. Daarmee wordt bedoeld dat bestaande democratische instellingen worden uitgehold. Zo wordt het moeilijker om te wisselen van politieke partijen wanneer kiezers dat willen. Het overdragen van de macht gaat stroever of helemaal niet meer. Er is geknoei bij de verkiezingen. De rechten van burgers raken bekneld. De persvrijheid loopt terug. Het vrije woord komt in verdrukking. De maatschappelijke instellingen worden speelbal van een kleine groep machthebbers. De traditionele politici raken hun controlerende macht kwijt. Ongecontroleerde ambtenaren krijgen vrij spel. De rechters buigen steeds dieper voor hun politieke bovenbazen. De persvrijheid loopt terug. Het gaat hierbij om een geleidelijk proces. Niet iedereen heeft in de gaten wanneer het begint. Maar de richting wordt steeds duidelijker. De toekomst van de democratie is steeds onzekerder. De gebruikelijke politieke spelregels vervagen. De wetgevende instellingen worden steeds verder ontdaan van hun onafhankelijke macht. Ze bieden steeds minder tegenwicht, de persvrijheid bezwijkt, het kiesstelsel raakt ontregeld.

Zulke backsliding gebeurt vaak in de vorm van ‘autocratisch legalisme’. Democratieën worden steeds minder democratisch. Soms is er dan nog een restant van de vroegere democratie, maar het bouwwerk brokkelt af, een kleine groep aan de top (de ‘autocraten’) heeft het voor het zeggen. Deze groep is doorgaans ‘zacht’ tegen de meelopers. Ze is ‘hard’ tegen haar tegenstanders. Eén verkeerd woord kan je in de gevangenis doen belanden. Het stelsel polariseert. Burgers gaan geloven dat er een tweedeling bestaat tussen ‘ons’ en de politieke oppositie die steeds meer wordt gezien als illegaal en zelfs gevaarlijk. Misschien nog riskanter is de eenzijdige voorstelling van zaken die Jetten en zijn ministers geven van de Oekraïne-oorlog. Voor hen bestaat er slechts één zondebok. Die krijgt alle schuld toegeworpen. Het is backsliding in optima forma. Daarmee wordt over het hoofd gezien dat de oorlog vraagt om een heel wat evenwichtiger beoordeling. Zo beschouwd, is backsliding een broeinest van gevaarlijke denkfouten.