President Trump koerst af op verbouwing monetair systeem

De laatste weken zien we in valutamarkten bewegingen en beleidswijzigingen die grote onzekerheid brengen. De Amerikaanse minister van financiën, Scott Bessent, greep opzichtig in op de valutamarkt door steunaankopen van de wegzakkende Japanse yen. Dat deed hij niet met dollars, maar met de euro’s die zijn ministerie in bezit had. Bessent deed dit zonder de Europese Centrale Bank (ECB) daarover in te lichten, wat laat zien dat de VS op monetair gebeid inmiddels een eigen koers vaart. Om de snel stijgende rente op Amerikaanse staatsleningen te stoppen, gaf Bessent aan dat hij deze markt koste wat kost zal ondersteunen. Hogere rentes vormen een probleem, omdat de overheidsschuld van de VS ongeremd doorgroeit. Het maakt deel uit van Bessent’s visie op de monetaire hervormingen, die hij op 23 juni jl. ontvouwde tijdens een presentatie bij de New York Press Club. Schulden kunnen niet oneindig groeien zonder economische groei, omdat een schuldencrisis dan vroeger of later onafwendbaar is.

Hervormingen – een ‘nieuw Bretton Woods’ – zijn noodzakelijk, want het huidige internationale monetaire en handelsstelsel kent volgens Bessent structurele zwaktes. Ten eerste konden de Verenigde Staten decennialang goederen importeren en de tegenwaarde grotendeels financieren met dollars die in het buitenland werden aangehouden in de vorm van staatsobligaties en banktegoeden. Een groeiend deel van de dollars die de VS de wereld in stuurt, komt terug in Amerikaanse aandelen, vastgoed, private equity en andere risicodragende activa. Daardoor verkoopt de VS in feite een steeds groter aandeel van hun in waarde stijgende nationale vermogen, in ruil voor goederen die relatief in waarde dalen. Het resultaat is een stille maar aanhoudende overdracht van eigendomstitels op productieve activa. Ten tweede ondermijnt het langdurige handelstekort de industriële basis die nodig is om de status van militaire grootmacht te kunnen blijven handhaven. Door decennia van productie-uitbesteding naar met name China, is de capaciteit om schepen, munitie, kritieke componenten en andere strategische middelen snel te vervangen of uit te breiden aanzienlijk afgenomen.

Zonder een sterke industriële basis wordt het steeds moeilijker om de militaire superioriteit te behouden. Economische uitholling en nationale veiligheid zijn volgens Bessent daarom onlosmakelijk met elkaar verbonden. Niet alleen is de VS economisch verzwakt, maar ook de omvang van zijn publieke schulden wordt problematisch. Afgelopen maand bereikte de Amerikaanse overheidsschuld $ 40 biljoen. Niet voor niets benadrukt Bessent keer op keer dat de balans van de VS moet worden versterkt. Dat kan via een economische groei-impuls, maar ook door een waardestijging van goud en Bitcoin. De VS bezitten grote hoeveelheden van beide activa. De strategie van Scott Bessent om actief in te grijpen in valutamarkten en aan te kondigen dat hij de markt voor Amerikaanse staatsleningen koste wat kost zal ondersteunen, is een deel van de nieuwe koers.

Een belangrijke tweede beleidswijziging is het omarmen en stimuleren van een nieuw digitaal valutasysteem gebaseerd op stablecoins en blockchain. De recente publicatie van de stablecoin-overeenkomst tussen de VS en het Verenigd Koninkrijk (Joint Statement on Stablecoins, juli 2026) en de aanbevelingen van de Transatlantic Taskforce for the Markets of the Future markeren een keerpunt in de internationale financiële architectuur. Terwijl de Britse regering – eerder onder Keir Starmer en kanselier Rachel Reeves en nu onder Andy Burnham – officieel streeft naar nauwere banden met Europa, tonen de concrete beleidskeuzes een andere realiteit: het Verenigd Koninkrijk kiest resoluut voor diepere integratie in de Amerikaanse invloedsfeer op het gebied van kapitaalmarkten en digitale assets. De gezamenlijke verklaring over de rol van stablecoins is expliciet. Ze benadrukken “de cruciale rol van de particuliere sector bij de verstrekking van geld en betalingsdiensten” en willen “de invoering van goed gereguleerd particulier digitaal geld, waaronder stablecoins, tokenized deposits en soortgelijke instrumenten” mogelijk maken. Als onderpand van stablecoins noemen ze liquide activa, en die kunnen bestaan uit korte staatsleningen, of goud.

Dit is geen neutrale innovatiepolitiek. De VS zet de private sector in als motor van geldcreatie – zoals de gezamenlijke verklaring benadrukt. Het is een bewuste strategie om via marktgeld (private, concurrerende geldvormen) te concurreren met twee rivalen. De eerste is de EU. De Europese MiCA-regulering voor digitaal geld is strikt en richt zich sterk op consumentenbescherming en financiële stabiliteit, wat barrières kan opwerpen voor snelle adoptie van nieuwe stablecoin-modellen. De tweede rivaal is China. Dat heeft een staat-gedreven benadering, met strenge controle over de kapitaalstromen en de eigen digitale yuan-experimenten. Door nu vol in te zetten op privaat geld en deregulering, kan de VS via de weg van economische groei en innovatie de logge en kostbare bureaucratieën van de EU en China beconcurreren.

Mainstream media, analisten en commentatoren buitelen nu over elkaar heen met vraagtekens over het gewijzigde beleid van de VS. Ze zien het als opportunistisch, paniekvoetbal, ondoordacht en bovenal: gedoemd te mislukken. Ze zien niet – of willen niet zien – dat het oude op schulden gebaseerde systeem structurele problemen en onbalansen heeft veroorzaakt en in stand houdt.

Decennialang profiteerden de westerse gevestigde elites van deze ordening. Het creëerde economische voordelen, maar ook een gecorrumpeerde progressieve cultuur, die – zoals we door openbaar gemaakte documenten op verschillende dossiers inmiddels weten – functioneert als een maffia-structuur, inclusief de ‘omerta’ (geheimhoudingsplicht met zware straffen bij overtreding ervan). Ze zien de bui al hangen, nu er op verschillende fronten door het nieuwe beleid van de regering-Trump aan de stoelpoten van de macht wordt gezaagd. Toch wordt het langzaamaan voor verschillende commentatoren zichtbaar dat er achter de beleidswijzigingen toch een vorm van logica schuilt.

De VS maakt een eind aan het tijdperk van globalisering op basis van financialisering; het is de terugkeer naar economische en politieke soevereiniteit van natiestaten. Deze nieuwe economische strategie is de terugkeer naar ‘The American System’ van Alexander Hamilton, waarin protectionisme en tarieven moeten leiden tot herindustrialisatie van de VS. Zoals in dit nummer ook uit de doeken wordt gedaan door Jeroen van den Berg, staat dit haaks op de praktijk van het Britse systeem. Daarin werd nationale soevereiniteit uitgehold, om te kunnen profiteren van goedkope grondstoffen en vrijhandel. Ongebreidelde financiering en opbouw van schulden heeft het Britse systeem de das om gedaan. De VS kan via private stablecoins op basis van goud efficiëntere, markt-gedreven alternatieven bieden, die aantrekkelijker zijn voor internationale handel, settlement en kapitaalmarkten – zonder directe staatscontrole. Door de koers af te stemmen op de Verenigde Staten kan ook de City of Londen een rol gaan spelen bij de volgende evolutie van ons geldsysteem, maar nu met spelregels die door de Washington zijn bepaald.

Zowel vicepresident JD Vance als president Donald Trump hebben in de afgelopen jaren meerdere malen publiekelijk gezegd dat ze de huidige rol van de dollar willen inperken, om de onbalansen te corrigeren. De Amerikaanse overheid en economie zijn niet meer bereid en in staat om inefficiënties van het huidige dollarsysteem te dragen. Waar Richard Nixon in 1971 het monetaire goud uit het systeem duwde, haalt Bessent met zijn ‘nieuwe Bretton Woods’ – in combinatie met de stablecoin-overeenkomst tussen de VS en het VK – goud uit noodzaak weer het systeem in. Met deze nieuwe geopolitieke, economische en monetaire koers van de VS worden nu meerdere vliegen in één klap geslagen. De reële economie krijgt een impuls, de financialisering (schuldenopbouw, krediet en speculatie als vervangers van reële waardecreatie) van de economie wordt een halt toegeroepen en de gecorrumpeerde trans-nationale elites raken geleidelijk aan hun financieringsbronnen kwijt.