Jeroen van den Berg
Israël is in nauwe samenwerking met de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) actief betrokken bij het steunen, bewapenen en financieren van separatistische en militante groeperingen in Somalië, met als doel het land verder te fragmenteren en structureel te verzwakken. Deze aanpak volgt feitelijk een klassiek Brits geopolitiek patroon, namelijk: verdeel staten langs etnische, religieuze en regionale lijnen om blijvende instabiliteit te creëren, waardoor externe actoren controle kunnen uitoefenen zonder formele koloniale aanwezigheid. Deze gecreëerde destabilisatie treft niet alleen Somalië zelf, maar heeft directe gevolgen voor de veiligheid van de Rode Zee, Zuid-Jemen en uiteindelijk ook Saoedi-Arabië. Juist daarom is Saoedi-Arabië in toenemende mate in conflict geraakt met de VAE en indirect met Israël, omdat een ineenstorting van Somalië en Jemen de Saoedische nationale veiligheid ondermijnt. De situatie in Somalië is vergelijkbaar met de destabilisatie van Libië destijds. Het is een bewust gecreëerde chaoszone, die strategisch ligt aan de Golf van Aden en de Bab el Mandeb. Deze laatstgenoemde zeestraat is een smalle, strategisch uiterst belangrijke passage die de Rode Zee verbindt met de Golf van Aden en daarmee indirect met de Indische Oceaan. Dit is een van de belangrijkste maritieme knooppunten ter wereld.
De recente erkenning van Somaliland door Israël heeft de geopolitieke situatie in Somalië en in het gebied van de Hoorn van Afrika in een stroomversnelling gebracht en vormt een van de meest ingrijpende ontwikkelingen in de regio van de laatste decennia. Somaliland was een autonome regio in het noorden van Somalië, die zich in 1991 afscheidde. Het heeft sindsdien een eigen regering, munt, vlag en relatieve stabiliteit opgebouwd, maar tot eind 2025 ontbrak internationale erkenning, ondanks dat het al langere tijd relatief stabiel was in vergelijking met de rest van Somalië. Israëls besluit om op 26 december 2025 als eerste lidstaat van de Verenigde Naties Somaliland formeel te erkennen als onafhankelijke natie, gevolgd door de ondertekening van een gezamenlijke verklaring met de leiders van Somaliland, markeert een historische verschuiving in de internationale diplomatie. Deze erkenning werd door de Israëlische premier Netanyahu gepositioneerd als een stap in de geest van de Abraham-akkoorden, maar internationaal heeft het vooral ophef en scherpe kritiek losgemaakt. Een belangrijk doel van Israël is om de Palestijnse bevolking uit Gaza buiten het Midden-Oosten te kunnen huisvesten. Somaliland wordt daarbij gezien als een politiek ontvankelijke en juridisch flexibele bestemming, juist omdat het internationaal niet breed erkend is en sterk afhankelijk is van externe steun. Door formele erkenning, investeringen en veiligheidssamenwerking aan te bieden, kan Israël ruimte creëren voor grootschalige migratie.
Voor de Somalische regering in Mogadishu was deze Israëlische stap een schok en het werd verworpen als een onwettige schending van de soevereiniteit. De federale staat ziet Somaliland onverminderd als integraal onderdeel van zijn grondgebied, verklaarde de Israëlische actie ongeldig en riep op tot een onmiddellijke intrekking van deze erkenning, terwijl het de kwestie tot aan de VN en andere internationale fora bracht om steun te vergaren voor zijn territoriale integriteit. De VN-vertegenwoordiger van Somalië benadrukte tijdens een spoedvergadering van de Veiligheidsraad dat dergelijke stappen niet alleen de eenheid van Somalië bedreigen, maar ook de langgekoesterde inspanningen ondermijnen om stabiliteit in de Hoorn van Afrika en het bredere Rode Zeegebied te bevorderen.
De internationale reactie op Israëls zet was breed en scherp. Naast Somalië hebben talloze landen en regionale organisaties, waaronder de Afrikaanse Unie, de Arabische Liga, de Organisatie voor Islamitische Samenwerking (OIS) en de Intergouvernementele Autoriteit voor Ontwikkeling (IGAD) het besluit sterk afgekeurd en bekritiseerd als een schending van de VN-Handvestprincipes omtrent staatssoevereiniteit en territoriale integriteit. Leden van deze organisaties waarschuwden dat erkenning van afscheidingsbewegingen zoals die van Somaliland een precedentwerking kan hebben, wat mogelijk leidt tot verdere fragmentatie en daarmee extra instabiliteit in een toch al fragiel geopolitiek landschap.
Ook Rusland heeft de onafhankelijkheid van Somaliland niet erkend en blijft de territoriale integriteit en soevereiniteit van Somalië als één staat ondersteunen.
In dit geopolitieke schaakspel neemt China een opvallend kritische positie in. Beijing heeft officieel zijn oppositie tegen de Israëlische erkenning van Somaliland verklaard en zich uitgelaten ten gunste van de eenheid en soevereiniteit van Somalië. Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken benadrukte dat China elke actie die de eenheid van Somalië ondermijnt en de territoriale integriteit bedreigt afkeurt, en stelde dat geen enkele staat separatistische krachten mag aanmoedigen of diplomatiek belonen voor eigen strategische doelen.
Hiermee bevestigt China niet alleen zijn steun voor Mogadishu, maar positioneert het zichzelf ook als tegenwicht jegens wat het ziet als opportunistische manoeuvres van externe actoren in een regio waarin Beijing stevig investeert via infrastructuurprojecten en economische samenwerkingen binnen zijn bredere Belt and Road Initiative (Nieuwe Zijderoute). China’s rol in Somalië en de bredere Hoorn van Afrika is niet alleen diplomatiek. Het land is een belangrijke speler in infrastructuur en handel met aanzienlijke investeringen in havens en transportnetwerken die deel uitmaken van China’s wereldwijde strategie om handelsroutes te beveiligen en economische invloed uit te breiden.
In de context van de erkenning van Somaliland ziet Beijing zijn positie uitgedaagd door een Israëlisch initiatief dat potentieel de strategische balans in de regio kan verschuiven. Hierdoor wordt de situatie meer dan een interne Afrikaanse aangelegenheid: het raakt kernbelangen van wereldwijde economische en veiligheidsnetwerken. Turkije speelt daarnaast in de regio een groeiende rol door middel van onderwateronderzoek en maritieme monitoring, waarmee het zowel strategische vaarroutes als potentiële energie- en infrastructuurbelangen in kaart brengt en hierdoor zijn invloed in de Hoorn van Afrika en de Rode Zee versterkt.
Somalië bevindt zich anno 2026 op een dieptepunt van een humanitaire en staatskundige crisis. In het land woedt een langdurige burgeroorlog, die al sinds 1991 voortduurt. Het heeft geen sterk, centraal gezag weten te vestigen en blijft fragiel en verdeeld door buitenlandse inmenging, terroristische bewegingen, interne conflicten en clanstructuren, wat de verdere ontwikkeling van het land ernstig belemmert. Door een langdurig patroon van wantrouwen binnen de samenleving en gebrek aan vertrouwen in instituties slinkt het vermogen tot samenwerking, waardoor economische groei, institutionele ontwikkeling en gemeenschappelijke projecten nauwelijks van de grond komen. Tegelijk kampt het land met een humanitaire crisis. Mislukte regenseizoenen, ernstige droogte en gebrek aan water hebben geleid tot een grote stijging van voedselonzekerheid, waardoor miljoenen mensen honger lijden en kinderen ernstig ondervoed zijn. Medische hulpgroepen zoals Artsen zonder Grenzen rapporteren steeds meer gevallen van uitbraken van ziekten, zoals mazelen en difterie.
In de Amerikaanse staat Minnesota zijn de afgelopen jaren meerdere grootschalige fraudeonderzoeken geweest naar misbruik van federale en staatsprogramma’s die bedoeld zijn om kwetsbare groepen te ondersteunen. Een van de bekendste zaken betrof de non-profitorganisatie Feeding Our Future, opgericht in 2016, die tijdens de Covid-crisis honderden miljoenen dollars ontving via maaltijd- en voedselprogramma’s, maar vooral vervalste declaraties indiende en de middelen niet besteedde aan de hulp waarvoor ze bedoeld waren.
De FBI heeft daarnaast aangegeven dat Somalië mannen uit Minnesota rekruteerde om deel te nemen aan terroristentrainingskampen; deze personen waren in de VS geboren maar werden geradicaliseerd om vervolgens naar Somalië te gaan. De Somalische betrokkenen bij de fraude hebben een groot deel van het geld naar Somalië gestuurd via een zogenaamde Hawala, dit is een informeel op vertrouwen gebaseerd systeem voor waardeoverdracht dat buiten de formele banken opereert. Deze methode is een uitstekende manier voor het ontduiken van sancties en het witwassen van geld. Dit programma wordt prominent gebruikt binnen de Afrikaanse gemeenschap, waarbij mensen geld naar een lokale tussenpersoon sturen. De Amerikaanse autoriteiten schatten in dat $ 1 miljard vanuit Minnesota naar Somalië is gegaan en vervolgens rechtstreeks werd doorgestuurd naar Al-Shabaab, een in Somalië gebaseerde terroristische organisatie. De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent heeft intussen een grootschalig onderzoek naar deze corruptie opgestart.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
