Doodscultus van euthanasie als kostenbesparing op ouderen en zwakkeren

Ook in Nederland kan men al jaren vragen stellen bij de zorgvuldigheid rondom euthanasie. Een schrijnend voorbeeld is te vinden in de documentaire ‘De Levenseindekliniek’ uit 2016. Daarin werd de situatie geschetst van mevrouw Goudriaan die leed aan dementie en niet meer wist dat ze ooit een wilsverklaring omtrent euthanasie had getekend. In de documentaire ziet men haar zelfstandig autorijden naar een schaatsevenement in Thialf, genieten van een drankje in de kroeg en swingen bij een muziekbandje buiten op het plein. Toch krijgt ze een spuitje omdat de arts de uitroep ‘ik wil huppakee, klaar’ ziet als een actieve en weloverwogen euthanasiewens. Op het moment dat ze de dodelijke injectie krijgt, zegt ze tot tweemaal toe: ‘Het is verschrikkelijk.’ De kijker blijft achter met de vraag of dit de ultieme zelfbeschikking inhoudt.

Hulpverleners merken de afgelopen vijf jaar dat er vaker euthanasieverzoeken komen van jongeren met psychische problemen. Bij tientallen jongeren wordt dit verzoek ingewilligd. Het lijkt erop dat het falen van Jeugdzorg en de GGZ er medeverantwoordelijk voor is dat jongeren euthanasie soms als enige uitweg zien. Psychiater Wilbert van Rooij geeft daarbij aan dat het normaliseren van euthanasie geen beletsel is voor zelfmoord, maar slechts een variant ervan met behulp van een dokter.

Voor D66 is het nog lang niet genoeg dat Nederland naast Canada ver vooroploopt in de wereld. Het initiatiefwetsvoorstel ‘Voltooid Leven’ van D66 uit 2020 – aangepast in 2023 – bevindt zich al jaren in het vergadercircuit van de Tweede Kamer. Dit voorstel behelst het mogelijk maken van hulp bij zelfdoding voor 75-plussers zonder dat daar enige medische noodzaak voor is. Als deze 75-plussers hun leven als voltooid beschouwen is dat genoeg en moet hen de mogelijkheid geboden worden hun leven met hulp van een gespecialiseerde ‘levenseindebegeleider’ te beëindigen. In 2022 had de Raad van State over dit wetsvoorstel negatief geadviseerd.

Uit een onderzoek van de commissie Van Wijngaarden uit januari 2020 blijkt dat de groep van ouderen die niet ziek zijn, maar toch levensbeëindiging wensen, niet groter is dan 0,18% van alle 55-plussers. Afgezien daarvan is volgens de onderzoekers de doodswens geen vaststaand gegeven: die kan verminderen of verdwijnen als iemands situatie verbetert. De artsenfederatie KNMG is tevens afwijzend en geeft aan dat de risico’s voor mensen in een kwetsbare positie worden genegeerd. Een doodswens bij oudere mensen komt vaak voort uit complexe problematiek, zoals eenzaamheid, depressie, sociaal isolement, financiële problemen of een zwakke sociaaleconomische positie.

Volgens het KNMG is het vergemakkelijken van hulp bij zelfdoding voor ouderen in een kwetsbare positie geen verantwoorde of wenselijke weg. Klip en klaar geeft de KNMG aan dat het signaal wordt afgegeven dat het leven van ouderen minder waard is dan dat van jongeren. Ouderen kunnen ook het gevoel bijgebracht krijgen dat ze zich moeten rechtvaardigen als ze geen gebruikmaken van deze wet. Zeker in een tijd waarin de ouderenzorg onder druk staat, vindt de KNMG dit zeer ongewenst en de leeftijdsgrens van 75 jaar een ongerechtvaardigde vorm van leeftijdsdiscriminatie.

D66 blijft desondanks hardnekkig aan dit wetsvoorstel vasthouden. Het valt moeilijk los te zien van de bevindingen uit het artikel van de Wayne State University dat almaar uitbreiden van de groep die in aanmerking komt voor euthanasie, in bepaalde kringen wordt gezien als een methode om de kosten van gezondheidszorg naar beneden te brengen. Hierin past het feit dat het nieuwe kabinet €10 miljard wil bezuinigen op de gezondheidszorg, waaronder de ouderenzorg. De versnelde leeftijdsverhoging van de AOW-leeftijd, waarbij voor de twintigers van nu de AOW-leeftijd richting 72 jaar gaat, geeft het idee dat je moet doorwerken tot je er dood bij neervalt of daarbij na pensionering een handje geholpen wordt door de overheid.

Euthanasie wordt verkocht als zelfbeschikking en autonomie. In werkelijkheid duidt het erop dat als je niet meer werkt, je afgeschreven bent en dat kwetsbare ouderen druk ervaren om er maar tussenuit te knijpen. Het begint te lijken op de dystopische sciencefictionfilm Soylent Green, waarbij ouderen een ceremoniële vorm van euthanasie krijgen en verwerkt worden als voedsel in een overbevolkte wereld waar de natuurlijke hulpbronnen schaars zijn geworden door het broeikaseffect.

Gezien de verbetenheid waarmee vooral D66 de euthanasie-agenda blijft propageren, moet de voornoemde inktvlekuitbreiding vanaf het begin al de bedoeling zijn geweest. Els Borst, de D66-minister van Volksgezondheid die euthanasie in 2001 wettelijk regelde, bevestigde dit in een interview in het blad van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde van mei 2012: “We wilden het algemeen houden, zodat in de loop der jaren de praktijk zelf voor ruimere invulling kon zorgen.”

De grote vraag of euthanasie überhaupt een overheidstaak is wordt daarbij niet gesteld. De indruk bestaat dat in zowel Canada als Nederland de situatie voor ouderen en zwakkeren zo penibel mogelijk is gemaakt middels inperkingen door bezuinigingen op adequate ondersteuning, om daarna euthanasie als oplossing te propageren. Euthanasie lijkt in zowel Nederland als Canada een middel geworden om zwakkeren en ouderen uit de weg te ruimen als kostenbesparing.