Oorlog in Iran versnelt breuklijn binnen de wereldorde

De morele perceptie van de oorlog met Iran wordt sterk beïnvloed door twee tegengestelde dynamieken binnen de VS, namelijk het zogeheten ‘body bag-principe’ en het ‘rally-around-the-flag-effect’. Aan de ene kant leidt het vooruitzicht van gesneuvelde Amerikaanse soldaten historisch gezien tot afnemende publieke steun, omdat de menselijke gevolgen direct voelbaar worden. Dit creëert politieke druk om conflicten te beperken of te beëindigen. Aan de andere kant kan juist in de beginfase van een conflict, of na een schokkende gebeurtenis (zoals een valse-vlag), een sterke nationale saamhorigheid ontstaan, waarbij kritiek verstomt en steun voor de leiders toeneemt. De oorlog kan tegelijkertijd worden gelegitimeerd door gevoelens van dreiging en nationale eenheid, terwijl diezelfde legitimiteit snel kan afbrokkelen zodra de impact op mensenlevens zichtbaar wordt.

Er circuleren opvallend veel berichten dat Benjamin Netanyahu mogelijk zou zijn gedood en vervangen door AI-gegenereerde beelden, een narratief dat vooral wordt gevoed door virale video’s waarin vermeende ‘glitches’, zoals extra vingers, worden gezien als bewijs voor deepfakes. De Israëlische regering heeft niet bevestigd dat Netanyahu overleden is. De discussie laat echter zien hoe snel wantrouwen ontstaat in het huidige informatietijdperk. Het gebruik – of zelfs alleen de perceptie – van AI-beelden door overheden past binnen de bredere informatieoorlog, waarin realiteit en manipulatie steeds moeilijker van elkaar te onderscheiden zijn. In deze context wordt AI niet alleen gezien als communicatiemiddel, maar ook als strategisch instrument. Zelfs de twijfel of beelden echt zijn, kan al voldoende zijn om onzekerheid, speculatie en psychologische druk te creëren, wat het vertrouwen in officiële communicatie en leiderschap verder ondermijnt.

De weigering van Amerikaanse bondgenoten om mee te doen aan de bescherming van de Straat van Hormuz onderstreept een groeiende breuk binnen het westerse bondgenootschap. Europese landen, zoals Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Nederland, maken duidelijk dat zij niet betrokken willen raken en benadrukken expliciet: “Dit is niet onze oorlog.” Het feit dat de Britten niet meedoen is veelzeggend in verband met de strijd van de Trump-regering tegen de macht van de City of London. Ondanks druk en zelfs dreigementen vanuit Washington – waarbij wordt gesuggereerd dat de toekomst van de NAVO op het spel staat – blijven veel bondgenoten terughoudend en kiezen zij voor afstand. Daarmee wordt de situatie rond de Straat van Hormuz niet alleen een militair vraagstuk, maar ook een symptoom van een bredere verschuiving in macht, loyaliteit en autonomie binnen het Westen.

De VS heeft in reactie op de oorlog met Iran een tijdelijke en gerichte versoepeling van sancties tegen Rusland doorgevoerd, vooral op het gebied van olie-export. Zo heeft Washington onder meer een 30-daagse vrijstelling gegeven voor de verkoop van Russische olie die al in tankers lag, met als doel de wereldwijde energieprijzen te stabiliseren nu de toevoer uit het Midden-Oosten onder druk staat. Daarnaast wordt de handhaving van bestaande beperkingen minder strikt toegepast en overweegt de Amerikaanse regering verdere versoepelingen, om schokken op de oliemarkt op te vangen. De oorlog laat tevens zien hoe cruciaal de financiële infrastructuur is voor de wereldhandel. Via verzekeringsmarkten van het conglomeraat Lloyd’s of London en internationale clearingmechanismen kan de energiestroom feitelijk worden afgeremd zonder een formele blokkade. Door het sterk verhoogde risico in de Straat van Hormuz zijn oorlogsrisico-verzekeringspremies met een veelvoud gestegen en worden polissen tijdelijk ingetrokken en opnieuw uitgegeven tegen extreem hoge tarieven, waardoor scheepvaart economisch onaantrekkelijk of zelfs onmogelijk wordt. Omdat tankers zonder verzekering niet mogen varen en banken geen transacties financieren zonder dekking, werkt dit in feite als een economische blokkade van de olie-export. Tegelijkertijd speelt ‘financiële clearing’ een vergelijkbare rol; betalingen, kredietverlening en handelsfinanciering bepalen of olie überhaupt verhandeld kan worden. De VS probeert nu deze financiële verzekeringsinfrastructuur over te nemen van de Britten.

De oorlog heeft ontwrichtende gevolgen voor de mondiale economie, vooral via de energie- en voedselketens, die nauw met elkaar verweven zijn. De verstoring van olie- en gasstromen drijft de energieprijzen op, wat direct doorwerkt in transport, productie en uiteindelijk ook in de consumentenprijzen. Cruciaal is dat aardgas een essentiële grondstof is voor de productie van stikstofkunstmest. Wanneer gasleveringen stagneren, of extreem duur worden, komt ook de kunstmestproductie onder druk te staan. Dit maakt dan de huidige wereldeconomie, met just-in-time logistiek en weinig buffers, het systeem weer bijzonder kwetsbaar voor zulke schokken. In combinatie met al afnemende landbouwproductie in delen van het Westen, ontstaat het risico op structurele tekorten. De impact is daardoor cumulatief: duurdere energie verhoogt productiekosten, minder kunstmest verlaagt opbrengsten, en samen versterken ze voedselinflatie en sociale druk. Hierdoor kan de oorlog in Iran uitgroeien van een regionaal conflict tot een mondiale economische stressfactor, met langdurige gevolgen voor stabiliteit en koopkracht.