Eric Lopes Cardozo
‘Fort Europa’ is een enigszins beladen term. In de propaganda van Nazi-Duitsland werd de term ‘Festung Europa’ gebruikt, om de door hen bezette gebieden in Europa te beschrijven als een zwaar versterkte vesting, die moest worden verdedigd tegen geallieerde invasies. De geallieerden namen de term over, om diezelfde bezette gebieden aan te duiden als een fort dat veroverd moest worden. Sinds eind twintigste eeuw werd de term ‘Fort Europa’ vooral in negatieve zin gebezigd, door mensenrechtenorganisaties, progressieve media en academici in discussies over migratie, asielbeleid en grensbewaking van de Europese Unie. De EU werd dan voorgesteld als een voor vluchtelingen en immigranten ondoordringbare vesting. Landen als de VS en Japan hebben de term gebruikt om het economisch protectionisme van de EU mee aan de kaak te stellen.
De nieuwe betekenis van de term ‘Fort Europa’ is afkomstig van denktanks. De term duikt op in bredere debatten over de noodzaak voor NAVO-deterrence (afschrikking) richting Rusland, naar aanleiding van de Russische inval in Oekraïne. De focus ligt dan met name op Polen, de Baltische staten en Roemenië. De term ‘fortifying NATO’s eastern flank’ is de letterlijke titel van een hoofdstuk uit het rapport The Military Balance 2026, een jaarlijkse beoordeling van mondiale militaire capaciteiten door het International Institute for Strategic Studies (IISS). Het bespreekt de noodzaak voor het versterken van de oostelijke flank tegen Russische dreigingen, inclusief ‘grijs-gebied’-activiteiten, zoals drones en sabotage. Het benadrukt de noodzaak voor meer investeringen in defensiematerieel en aantallen troepen. Andere denktanks, zoals het Duitse Stiftung Wissenschaft und Politik (SWP), het Poolse Polish Institute of International Affairs (PISM), het OSW Centre for Eastern Studies en de Amerikaanse RAND Corporation volgen eenzelfde lijn.
De term ‘Europe’s Eastern Fortress’ is afkomstig uit een gelijknamig document zonder duidelijke herkomst, gedateerd december 2025. Het beschrijft een verandering in de strategische koers van de NAVO betreffende de Europese oostflank. De strategie van deterrence by punishment (bestraffing als afschrikmiddel) heeft plaatsgemaakt voor deterrence by denial (ontzegging als afschrikmiddel). Centraal hierin staat de Eastern Flank Deterrence Line (EFDL), een in juni 2025 aangenomen concept dat een ‘digitaal schild’ creëert, van de Barentszzee tot de Zwarte Zee. Het EFDL integreert 42.000 kamikaze-drones, een sensoren-netwerk, AI-gestuurde targeting en gelaagde verdedigingssystemen. Het doel is om Russische slagkracht en technologische voorsprong te neutraliseren met goedkope, vervangbare onbemande systemen.
In plaats van voornamelijk te vertrouwen op conventionele troepen en statische verdedigingslinies (zoals de Maginot-linie), is besloten te focussen op dynamische, technologie-gedreven lagen. Dit omvat fysieke barrières, zoals Polens East Shield, Finlands grenshekken en de door de EU voorgestelde ‘drone wall’, voorwaarts gestationeerde brigades en snelle versterkingscorridors. Het idee is verder dat Europa de primaire verantwoordelijkheid neemt voor zijn oostflank, waardoor Amerikaanse troepen vrijkomen voor prioriteiten elders (Indo-Pacific). De oostflank wordt hiermee niet gezien als een statische vesting, maar als een adaptief, technologie-gedreven netwerk, dat (Russische) agressie duur en onhaalbaar maakt. Het wordt tevens gezien als een pragmatische respons op een verminderde Amerikaanse aanwezigheid en hybride dreigingen.
Alle diepgaande analyses van denktanks ten spijt – alles staat of valt bij het (waan)idee van Russische agressie en expansiedrift. Verder heeft men blijkbaar het idee dat Rusland zal wachten met een eventuele invasie totdat Europa gereed is met de bouw van het oostelijke fort, inclusief het uitbreiden en klaarstomen van de nieuwe benodigde troepenmacht. In rapportages van de diverse denktanks wordt gerept over een extra troepenmacht aan de oostflank van tussen de 150.000 en 200.000 soldaten. Oorzaak en gevolg lijken hier omgedraaid. Europa is niet in gevaar door Rusland maar door de eigen (NAVO-)expansiedrift. Investeringen in defensie zijn niet benodigd voor het veiligstellen van de EU, maar naar eigen zeggen benodigd om de Europese economie draaiende te houden.
Begin september 2024 bracht de voormalige premier van Italië, Mario Draghi, een rapport uit, getiteld: The Future of European Competitiveness, dat hij had opgesteld in opdracht van de Europese Commissie. De essentie van het rapport is dat de EU te maken heeft met een existentiële uitdaging ten gevolge van stagnerende groei, dalende productiviteit en een groeiende achterstand op de VS en China. Het stelt dat zonder radicale maatregelen de EU te maken krijgt met een langzame, pijnlijke neergang, die welvaart, milieu en veiligheid in gevaar brengt. Volgens Draghi moet de EU drie grote transformaties doorvoeren. Het moet ten eerste veel meer investeren in onderzoek, ontwikkeling en digitalisering, gefocust op met name AI en robotica. Ten tweede moet de EU fors blijven inzetten op de energietransitie. Zijn derde aanbeveling is om te investeren in economische veiligheid en defensie. Voor dit laatste wordt specifiek aangevoerd dat gegeven de huidige geopolitieke instabiliteit, de Europese defensie-industrie te gefragmenteerd is en te afhankelijk van buitenlandse leveranciers.
De kern van de door Draghi voorgestelde oplossing is een extra jaarlijkse investering (weer dat woord) van € 750 tot € 800 miljard, waarvan een deel dan voor defensie is bestemd. Om dit bedrag in perspectief te plaatsen: de totale jaarlijkse belastinginkomsten van de Nederlandse overheid bedroegen in 2025 ca. € 425,1 miljard. Dit is procentueel meer dan het dubbele van het naoorlogse Marshallplan. Het zou voor 80% moeten gaan om investeringen uit de private sector, aangevuld met publiek geld. Draghi’s voorstel heeft veel weg van de totstandbrenging van een planeconomie, waar in de geschiedenis overigens nooit iets van terecht is gekomen.
Aansluitend op het rapport van Draghi heeft de Europese Commissie in maart 2025 haar plannen voor de Europese defensie gepresenteerd. Op zich is dit uitzonderlijk, want defensie is primair de verantwoordelijkheid van de individuele EU-lidstaten. Dit plan (Readiness 2030) omvat een forse extra verhoging van defensie-uitgaven en -capaciteiten, ter waarde van € 800 miljard. Het plan moet worden gefinancierd middels de nationale begrotingen, leningen en versoepelde EU-regels. Readiness 2030 heette aanvankelijk ReArm Europe, maar de titel is onder politieke druk van met name Italië en Spanje aangepast. Men was bang dat het burgers zou afschrikken. Kern en inhoud zijn echter hetzelfde gebleven.
Al deze plannen zitten vol tegenstrijdigheden. Eerst heeft Europa de eigen economie om zeep geholpen door aan te sturen op de-industrialisatie. De gedachte is nu, dat de private sector dit mag gaan oplossen. Bedrijven moeten dat doen door eveneens te investeren in dezelfde ‘vergroening’ die mede ten grondslag ligt aan de de-industrialisatie. Ook de effecten van het vervaardigen en vooral het gebruik van wapentuig lijkt men niet te willen onderkennen. Uiteindelijk mag de burger opdraaien voor de kosten, in de vorm van hogere belastingdruk, of inflatie ten gevolge van het bijdrukken van geld, of het afschrijven van niet terug te betalen leningen. Fort Europa strekt zich daarmee uit tot de bevolking – opgesloten binnen de vestingmuren en gereduceerd tot pinautomaat. Via belastingmaatregelen – zoals bijvoorbeeld de ‘vrijheidsbijdrage’, de vermogensbelasting in Box 3, de opkomende en reeds lang geplande digitale identiteit en digitale euro – wordt onder het mom van veiligheid en modernisering, controle en financiële afroming geperfectioneerd.
Wat vertel ik mijn medemens?
- Europa denkt door het optuigen van een oorlogseconomie de economie een nieuwe impuls te kunnen geven.
- Zonder reële economie zal het ten slotte neerkomen op de burger die voor de plannen van een ‘nieuw fort’ moet opdraaien.
- Blijkbaar heeft men het idee dat Rusland zal wachten met een eventuele invasie totdat Europa gereed is met de bouw van het oostelijke fort.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
