Jeroen van den Berg
De militaire operatie, bekend onder namen als ‘Operation Epic Fury’ (VS) of ‘Lion’s Roar’ (Israël), richtte zich op nucleaire faciliteiten, raket- en luchtverdedigingssystemen en commandocentra verspreid over steden als Teheran. Het feit dat het twee verschillende operaties zijn, impliceert dat de VS en Israël geen gecombineerde commandostructuur hebben. De impact hiervan kan niet onderschat worden. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, heeft gezegd dat de VS wist dat Israël een aanval op Iran voorbereidde, en dat de VS daarom preventief meedeed om Amerikaanse troepen te beschermen. Trump heeft intussen gezegd dat hij een grondinvasie van de VS in Iran niet uitsluit. Hij benadrukte dat dit alleen gaat gebeuren als dat echt nodig zou zijn. Amerikaanse defensiefunctionarissen, waaronder de minister van Oorlog, Pete Hegseth, hebben geen concreet uitsluitsel gegeven over een dergelijke inzet.
Na de aanvallen reageerde Iran vrijwel onmiddellijk met een militaire vergeldingsoperatie onder de naam ‘Operation True Promise 4’, met daarbij tactieken van asymmetrische oorlogsvoering. Teheran richtte zich op Amerikaanse bases in de Verenigde Arabische Emiraten (VAE), Qatar, Bahrein en Saoedi-Arabië, wat scherpe kritiek uitlokte van al deze landen. Daarnaast wordt Israël door Iran hevig gebombardeerd, op dezelfde wijze als tijdens de Twaalfdaagse Oorlog. Indien de oorlog nog enkele weken doorgaat, bestaat er een gerede kans dat Israël in een existentiële crisis terechtkomt en het land vernietigd wordt. Dit is een gevaarlijke situatie, die wellicht zou kunnen leiden tot het uitvoeren van de ‘Samson Option’ (massale inzet kernwapens).
Gezond Verstand volgt al enige tijd de immense strijd van de Trump-regering tegen de imperiale macht van de Britten. Trump is bezig is om die macht op allerlei gebieden systematisch te ontmantelen. De recente arrestatie van Andrew Mountbatten-Windsor en Peter Mandelson in verband met de Epstein-files zijn duidelijke voorbeelden hiervan, deze lieden zijn namelijk belangrijke representanten van die Britse macht. Het is daarmee duidelijk dat niet de ‘Epstein-klasse’ de oorlog in Iran aan het voeren is, zoals nu door veel ‘wakkere’ kanalen wordt verkondigd.
Meerdere commentatoren presenteren in het kader van de strijd met de Britten een uitgebreide analyse over de huidige oorlogssituatie in Iran. Zij betogen dat de recente Amerikaanse en Israëlische aanvallen op Iran fundamenteel verkeerd begrepen worden. Het conflict gaat niet primair over Iran, nucleaire ambities of regionale veiligheid, maar vormt een manifestatie van een lange machtsstrijd. Daarbij maakt Iran al sinds 1908 deel uit van een door het Verenigd Koninkrijk opgebouwde financiële machtsstructuur rond olie en de City of London. Eerdere regimes – van de sjah tot de ayatollahs – functioneerden binnen die structuur. De aanval wordt neergezet als een breuk met dat historische patroon en niet als een poging om een marionettenregering te installeren. De bombardementen op Teheran zijn slechts het zichtbare oppervlak van een veel dieper historisch conflict.
Rusland en China worden in deze denkwijze niet gezien als primaire tegenstanders, maar als toeschouwers, die begrijpen dat de echte strijd zich binnen het westerse machtscentrum afspeelt. In dat opzicht vertoont de huidige situatie opvallende gelijkenissen met wat historici ‘The Great Game’ noemden: de negentiende-eeuwse geopolitieke rivaliteit tussen het Britse en het Russische rijk om invloed in Centraal-Azië en het Midden-Oosten. In die strategische competitie fungeerden landen in de regio vaak als speelvelden waarop grotere machten hun invloed probeerden uit te breiden, zonder direct met elkaar in oorlog te raken. Vanuit dit perspectief is het voor Moskou en Beijing verstandig om zich voorlopig terughoudend op te stellen. Zij kunnen het conflict zien als een interne strijd binnen het machtsblok, die de geopolitieke positie van het Westen verzwakt, terwijl Rusland en China hun eigen strategische ruimte kunnen consolideren.
Er is een enorm chaotische situatie ontstaan rondom het conflict, die ook militaire impact heeft buiten Iran. Zo zijn er bijvoorbeeld meldingen dat Iran – of aan Iran gelieerde strijdkrachten – in het kader van de recente escalatie de Britse luchtmachtbasis RAF Akrotiri op Cyprus hebben aangevallen. Dit is een belangrijke Britse uitvalsbasis voor operaties in het Midden-Oosten en wordt gebruikt voor luchtverdediging, verkenningsvluchten en logistieke ondersteuning. Belangrijk is te beseffen dat dit feitelijk Brits grondgebied is op Cyprus.
Volgens meerdere bronnen heeft Israël een valse-vlagaanval uitgevoerd op de Ras Tanura (Aramco)-olieraffinaderij in Saoedi-Arabië, met als doel Iran hiervan de schuld te geven en zo een oorlog tussen Saoedi-Arabië en Iran uit te lokken. De Iraanse staatsmedia ontkennen dat Iran de aanval heeft uitgevoerd en zeggen dat Israël verantwoordelijk zou zijn. Daarnaast hebben autoriteiten in Qatar en Saoedi-Arabië agenten van de Israëlische geheime dienst Mossad gearresteerd die van plan zouden zijn om bomaanslagen te plegen in deze landen. Bovendien woedt er een storm van psyops, met een ongekende hoeveelheid desinformatie die verschillende narratieven ondersteunen. Door middel van AI worden nepvideo’s en nepfoto’s gecreëerd, die veel verwarring zaaien en duiding lastig maken.
De internationale reacties op de oorlog met Iran zijn sterk verdeeld, waarbij landen hun uiteenlopende standpunten naar voren hebben gebracht. Rusland en China reageren met hun gebruikelijke diplomatieke repertoire, maar dat is meer voor de bühne. Ze markeren hiermee hun positie, zonder het conflict zelf verder te escaleren. Rusland heeft in dit kader de Amerikaanse en Israëlische aanval formeel veroordeeld als een “vooraf geplande en niet-uitgelokte daad van gewapende agressie” en waarschuwde dat het conflict tot een humanitaire en regionale crisis kan escaleren, terwijl Moskou pleit voor een onmiddellijke wapenstilstand en een diplomatieke oplossing. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken stelde dat Washington en Tel Aviv bewust proberen het conflict regionaal te laten escaleren, onder meer door Iran te provoceren tot aanvallen op Arabische staten.
Ook China veroordeelde de aanvallen als onaanvaardbaar zonder VN-mandaat, benadrukte de soevereiniteit van Iran en drong aan op een onmiddellijk staakt-het-vuren en hervatting van gesprekken, terwijl het tevens zijn bezorgdheid uitte over de veiligheid van burgers en de regionale impact. Rusland en China ondersteunen Iran inmiddels via satelliet-inlichtingen, om militaire doelen te kunnen bepalen.
De oorlog tegen Iran heeft directe en potentieel explosieve economische gevolgen, vooral via de energiemarkten. Kort na de escalatie steeg de olieprijs binnen enkele dagen met ongeveer 10% naar bijna $ 80 per vat, waarbij geopolitieke spanningen de dominante marktfactor werden. Omdat circa 20% van de mondiale olie-export door de Straat van Hormuz loopt, kan elke langdurige verstoring de prijs richting driecijferige niveaus duwen. Wanneer grote institutionele beleggers uit het wereldwijde schaduwbanksysteem (volgens officiële schattingen van de Financial Stability Board (FSB) gaat dit om ca. $ 70 biljoen) massaal hun energieposities vergroten, kunnen de prijzen versneld en bijna verticaal gaan stijgen. De impact hiervan reikt verder dan olie alleen. Energie vormt de basis van vrijwel alle vormen van economische activiteit; een verstoring werkt door in o.a. transport, industrie, voedselprijzen en inflatie.
Europa is bijzonder kwetsbaar, mede door de eerdere afbouw van Russische energie, grotere afhankelijkheid van lng en een al fragiele conjunctuur. Hogere energieprijzen kunnen Europese recessies verdiepen, obligatiemarkten onder druk zetten en rentes opdrijven, met risico op bredere financiële instabiliteit. Daarnaast vergroten aanvallen op raffinaderijen en havens de onzekerheid in de toeleveringsketens.
Europa is toeschouwer van de hele operatie en duidelijk geen deelnemer. Dit versterkt de breuk met de VS nog verder. Spanje wees duidelijk steun voor Amerikaanse offensieven af en verbood gebruik van eigen bases. Europese leiders, zoals Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk, hebben opgeroepen tot diplomatie en terughoudendheid, waarbij zij de Iraanse vergeldingsacties bekritiseerden, maar deelname aan de militaire operatie ontkenden. Turkije bestempelde de aanvallen als een schending van het internationaal recht en drong aan op een staakt-het-vuren. Tegelijk hebben Golfstaten, zoals de VAE, Bahrein, Qatar en Saoedi-Arabië, Iran veroordeeld vanwege aanvallen op hun grondgebied, wat de complexe dynamiek van het conflict onderstreept.
Voormalig Amerikaans kolonel Douglas Macgregor heeft gezegd dat alle Amerikaanse bases en haveninstallaties rondom Iran intussen door Teheran vernietigd zijn. De regionale invloed van de VS kan daardoor zo snel afnemen, dat de marine gedwongen is zich terug te trekken naar Indiase havens. Daarnaast is er berichtgeving dat de Verenigde Staten in overleg zijn met Koerdische milities over mogelijke operaties tegen Iran via grensgebieden waar Koerdische groepen actief zijn. Dit met als doel om de druk richting Iran te vergroten.
De dood van ayatollah Ali Khamenei kunnen we zien als een historisch keerpunt. Het heeft een jihad-activisme (heilige oorlog) veroorzaakt onder de bevolking en kan daardoor een vergeldingsspiraal in gang zetten. Khamenei was niet alleen een autoritaire leider, maar het gezicht en de verpersoonlijking van een theocratisch regime, dat bijna vijftig jaar lang in ideologische oppositie stond tot het Westen, met name de Verenigde Staten en Israël. Waar ayatollah Khomeini in 1979 de Islamitische Republiek stichtte, heeft Khamenei haar geconsolideerd en verhard. Hij propageerde een radicale islam en gaf opdracht tot zeer hard optreden jegens dissidenten.
Binnen de Iraanse diaspora – verspreid over Europa en Noord-Amerika – bestaat al jaren sterke kritiek op de autoritaire macht van ayatollah Khamenei; veel ballingen zien de sociale en economische crisis in Iran als het directe gevolg van een theocratisch systeem dat politieke oppositie onderdrukt en de bevolking weinig ruimte laat voor democratische participatie. Onder zijn leiding groeide de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) uit tot de kern van een parallelle militaire staat, met grote economische macht.
Na de moord op de ayatollah hebben autoriteiten in Iran een tijdelijke leiderschapsraad ingesteld, om het land te besturen tijdens de overgangsperiode – tot de benoeming van een nieuwe leider. Volgens de Iraanse grondwet wordt in zo’n situatie een raad gevormd die de bevoegdheden van de Opperste Leider overneemt, totdat de Raad van Experts een nieuwe Opperste Leider kiest. De tijdelijke raad bestaat uit drie belangrijke functionarissen: president Masoud Pezeshkian, hoofd van de rechterlijke macht Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i en geestelijke ayatollah Alireza Arafi, die ook lid is van de Raad van Hoeders. Deze raad draagt de verantwoordelijkheid voor de staatszaken in een periode van crisis en voorziet in continuïteit van bestuur, nu de hoogste post in de staat vacant is. De definitieve opvolging moet door de Raad van Experts worden afgerond zodra de omstandigheden dat toelaten.
Een belangrijk element in het conflict is dat er een overduidelijk sentiment aanwezig is bij de pro-Israëlische donorklasse en aan haar gelieerde vertegenwoordigers. Zij zien de operatie van de Trump-regering als erg goed nieuws en dit wordt op sociale media breed gedeeld.
Ook binnen Nederland speelt dit een grote rol in het publieke discours, door de uitingen van bijvoorbeeld Geert Wilders en Leon de Winter. De Winter zei in dit kader: “Trump is bezig om die voor het Westen verschrikkelijk gevaarlijke samenlevingen van Rusland, China en Iran uit elkaar te spelen.” De Amerikaanse conservatieve evangelisten en christelijk-zionistische groepen hebben openlijk hun steun uitgesproken voor de aanvallen op Iran en het bondgenootschap met Israël, omdat zij dit beschouwen als een morele en geopolitieke strijd tegen terreur en een bedreiging voor Israël. Deze religieuze en pro-Israëlische lobby’s kunnen Trumps politiek flink versterken, vooral onder kiezers die waarde hechten aan sterke steun voor Israël en het Midden-Oostenbeleid. Bovendien kan de oorlog met Iran Trump een duidelijke impuls geven, juist omdat het conflict scherpe scheidslijnen trekt waarbinnen zijn achterban zich gemakkelijk mobiliseert.
Binnen de Republikeinse Partij is er traditioneel sterke steun voor Israël, en veel neoconservatieven, invloedrijke donoren en Congresleden scharen zich achter een harde lijn tegen Teheran. Door zich nadrukkelijk te positioneren als verdediger van Israël en als leider die bereid is militair op te treden tegen wat hij neerzet als een existentiële dreiging, versterkt Trump zijn profiel als krachtige opperbevelhebber. Dat spreekt niet alleen neocons aan, maar ook de christelijk-zionistische kiezers, voor wie steun aan Israël een religieus en moreel kernpunt vormt. Deze combinatie van ideologische, geopolitieke en electorale belangen kan de Republikeinse mobilisatie versterken en de partijdiscipline in het Congres vergroten.
Tegelijkertijd past de confrontatie met Iran in een bredere herpositionering van de agenda onder Trump. De oorlog wordt niet alleen gepresenteerd als een veiligheidskwestie, maar ook als onderdeel van een cultuurpolitieke strijd tegen wat zijn aanhangers zien als zwakte, relativisme en internationale afhankelijkheid. In diezelfde lijn zijn eerdere belangrijke verschuivingen rond klimaatbeleid, genderidentiteit en vaccinatiebeleid al diep verankerd geraakt in het publieke debat.
De toon rond het CO₂-beleid is blijvend veranderd: waar eerder sprake was van brede consensus over verregaande klimaatmaatregelen, is er nu een stevig tegenblok, dat energieveiligheid en economische soevereiniteit centraal stelt. Ook op het terrein van genderbeleid en vaccinatie is het discours fundamenteel verschoven, waarbij federale richtlijnen, onderwijsbeleid en medische kaders onderwerp zijn geworden van intens politiek conflict.
Zelfs als de Republikeinen bij de tussentijdse verkiezingen zetels zouden verliezen, zijn veel van deze verschuivingen moeilijk terug te draaien. Wetgeving, benoemingen in de rechterlijke macht, beleidskaders binnen federale agentschappen en de ideologische herprofilering van de partij hebben een structureel karakter gekregen. De oorlog met Iran fungeert daarmee niet alleen als electorale katalysator, maar ook als onderdeel van een bredere herschikking van het Amerikaanse politieke landschap, waarin geopolitiek, cultuurstrijd en binnenlandse machtsverhoudingen steeds sterker met elkaar verweven raken.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
