Rosalie Langenberg
GLP-1 is een hormoon dat van nature in de darmen voorkomt en helpt bij het reguleren van de bloedsuikerspiegel en het verminderen van de eetlust. Middelen als Ozempic bootsen dit natuurlijke hormoon na, in de synthetische vorm van semaglutide dat langer actief blijft in het lichaam. Semaglutide stimuleert de afgifte van insuline, remt de suikerproductie in de lever en vertraagt de maaglediging, waardoor je je langer vol voelt. Het middel is oorspronkelijk ontwikkeld om diabetes type 2 te behandelen. Nadat echter bleek dat je er veel gewicht mee kunt verliezen, is het steeds populairder geworden als afslankmiddel. Artsen schrijven steeds vaker afslankmedicatie voor. Volgens cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen is het aantal voorschriften bijna verdubbeld ten opzichte van 2024. Naar schatting gebruiken inmiddels ruim 80.000 Nederlanders medicijnen om gewicht te verliezen.
Via sociale media ontstaat de indruk dat Ozempic een onschuldig middel is. Video’s met de hashtag #ozempic zijn tientallen miljoenen keren bekeken. De marketing rond het middel is zo succesvol dat er tekorten zijn ontstaan, waardoor sommige mensen op eigen houtje gaan experimenteren en een grijze markt is ontstaan voor namaak-semaglutide of samengestelde varianten. In de medische literatuur zijn inmiddels gevallen beschreven van mensen die zichzelf een tienvoudige dosis toedienden, met ernstige misselijkheid, braken en dagenlange buikpijn tot gevolg.
De bijwerkingen van deze medicijnen zijn een minder besproken onderwerp. Sinds deze medicijnen als afslankmiddel worden gebruikt (waarvoor een hogere dosis nodig is dan voor diabetes: 1,7–2,4 mg versus 0,5–1,0 mg), zien artsen steeds meer patiënten met extreme gewichtsafname en spierverlies. Deze patiënten zijn vaak gemakkelijk te herkennen aan een uitgezakt gelaat met ingevallen trekken, ook wel bekend als de ‘Ozempic face’. Daarnaast signaleren tandartsen in de Verenigde Staten en Europa een zorgwekkende toename van gebitsproblemen bij gebruikers, soms aangeduid als ‘Ozempic-tanden’. Ook al ontbreekt grootschalig wetenschappelijk onderzoek nog, de term duikt steeds vaker op in medische en tandheelkundige artikelen. Ook op sociale media delen patiënten hun ervaringen met plotselinge gaatjes, gevoelige tanden en zelfs tandverlies. Er is daarbij niet één enkele oorzaak aan te wijzen; meerdere factoren spelen een rol. GLP-1-medicijnen vertragen de maaglediging en verminderen de eetlust, wat kan leiden tot tekorten aan vitaminen (zoals vitamine D en K) waardoor botten en tandglazuur verzwakken. Daarnaast ervaren veel gebruikers een droge mond: minder speeksel betekent minder bescherming tegen zuren en bacteriën, met een hoger risico op gaatjes, tandvleesontstekingen en slechte adem.
De vertraagde spijsvertering kan bovendien leiden tot verschillende maag- en darmproblemen. Zo wees een onderzoek bij 25.617 patiënten uit dat deze middelen het risico op darmobstructie 3,5 keer verhogen.
Ernstige bijwerkingen komen relatief vaak voor. Een grootschalige studie gebaseerd op medische gegevens van 16 miljoen patiënten, liet zien dat GLP-1-medicijnen sterk geassocieerd zijn met bijwerkingen die vaak ziekenhuisopname vereisten. In vergelijking met een ander afslankmiddel liepen gebruikers van GLP-1-medicijnen bijvoorbeeld een negen keer groter risico op pancreatitis, een vier keer groter risico op darmobstructie, een bijna vier keer groter risico op gastroparese (waardoor eten bijna onmogelijk wordt en de maag constant vol blijft; bij veel patiënten blijft dit effect langdurig aanwezig) en een anderhalf keer groter risico op galblaasaandoeningen, zoals pijnlijke galstenen.
Daarnaast zijn er rechtszaken aangespannen tegen Ozempic voor andere ernstige aandoeningen, zoals verlies van gezichtsvermogen. Dieronderzoek toont bovendien dat GLP-1-medicijnen de structuur van de dunne darm kunnen veranderen, wat kan leiden tot slechte opname van voedingsstoffen.
Op de jaarlijkse besloten J.P. Morgan Chase Healthcare Conference – bedoeld voor leiders en investeerders in de farmaceutische industrie – stonden in 2023 nieuwe medicijnen tegen obesitas en Alzheimer centraal als de volgende grote winstmakers. Het toenmalige hoofd van de FDA en hoofdspreker op de conferentie sprak over de ongelooflijk grote kans op winst die investeerders in deze medicijnen konden verwachten. Daarbij werd gesuggereerd dat de FDA er alles aan zou doen om ze goedgekeurd te krijgen. Niet lang daarna werden GLP-1-medicijnen door de FDA daadwerkelijk goedgekeurd voor een bredere toepassing, wat gepaard ging met een agressieve marketingcampagne.
Een grafiek met de verwachte omzet voor de komende jaren, die tijdens de conferentie werd getoond, liet zien dat de verkoop van GLP‑1-medicijnen in 2030 op maar liefst $ 50,9 miljard wordt geschat. De medicijnen worden gepresenteerd als oplossing voor obesitas, tegelijkertijd wordt echter verwacht dat de verkoop met tientallen miljarden zal toenemen. Dit suggereert dat de zogenaamde obesitaspandemie niet zal afnemen, maar juist toenemen – het tegenovergestelde effect van wat het medicijn beoogt.
De meeste effecten van het medicijn verdwijnen weer wanneer ermee wordt gestopt. Het moet levenslang worden gebruikt om een blijvend effect tegen obesitas te hebben. Zodra de inname wordt gestopt zit het gewicht er binnen de kortste keren weer aan. Dit is een beproefd ‘medicijn’ van Big Pharma, die op deze manier verzekerd is van een voortdurende inkomstenstroom. In de praktijk blijkt levenslang gebruik echter vaak niet haalbaar, met name door de vele bijwerkingen. Een grote Amerikaanse studie liet zien dat na twaalf maanden ongeveer 50,3% van de mensen met obesitas stopte met het gebruik, tegenover 35,8% van de mensen met obesitas én diabetes.
De marketingstrategie en hype rond Ozempic vertonen parallellen met die van de opiatenindustrie zo’n tien jaar geleden, waarbij ook agressieve promotie via sociale media, beroemdheden en tv-reclames werd ingezet. Het is bekend dat obesitasartsen tientallen miljoenen dollars aan donaties van medicijnproducenten hebben ontvangen om semaglutide voor te schrijven. Tegelijkertijd financiert de farmaceutische industrie miljoenen dollars aan onderzoek naar deze medicijnen, wat vragen oproept over belangenverstrengeling.
Er is geprobeerd om deze GLP-1-medicijnen aan een zo breed mogelijk publiek aan te bieden. Zo is in Amerika het medicijn Wegovy, net als Ozempic een semaglutide-medicijn, vlak voor de Chase-conferentie versneld goedgekeurd voor kinderen van 12 jaar en ouder met obesitas – ondanks zorgen over de langetermijneffecten. Een studie van slechts 68 weken leidde tot een levenslange aanbeveling van het middel. Op de eerste dag van de Chase-conferentie publiceerde de American Academy of Pediatrics officiële richtlijnen voor de behandeling van obesitas bij kinderen, waarin het gebruik van GLP-1-medicatie sterk werd aanbevolen.
Ook kreeg de ngo NAACP (National Association for the Advancement of Colored People) geld van de fabrikant van Ozempic om het middel te promoten onder zwarte Amerikanen en om mogelijke tegenwerking te framen als institutioneel racisme. Volgens NAACP zou onderzoek wijzen op aanzienlijke raciale en sociaaleconomische ongelijkheden bij de toegang tot afslankmedicatie als Ozempic en Wegovy in de Verenigde Staten. Hoewel zwarte Amerikanen een hoger percentage obesitas (bijna 50%) en diabetes type 2 hebben, is de kans kleiner dat zij deze medicijnen voorgeschreven of de kosten vergoed krijgen in vergelijking met blanke Amerikanen.
Ook bij semaglutide wordt het welbekende recept van Big Pharma gevolgd, waarbij agressieve marketing, financiering van onderzoeken naar hun eigen medicijnen en financiële prikkels voor artsen om het middel voor te schrijven worden gebruikt. En met succes: de verkoopcijfers stijgen explosief in de westerse wereld en er wordt nog veel meer omzet verwacht. In plaats van een focus op leefstijlaanpassingen om obesitas en overgewicht tegen te gaan, wordt vertrouwd op een medicijn dat steeds meer bijwerkingen lijkt te hebben en bovendien levenslang gebruikt moet worden om de voordelen ervan te behouden. Ook in Nederland neemt het gebruik van GLP-1-medicijnen sterk toe, en critici vrezen dat dit de inzet van leefstijlinterventies op termijn in zijn geheel zal verdringen.
Wat vertel ik mijn medemens?
- Geneesmiddelen op basis van semaglutide, zoals Ozempic, behoren sinds 2023 tot de snelst groeiende en bestverkopende geneesmiddelen ter wereld.
- Ernstige bijwerkingen worden relatief vaak gemeld. Zo lopen er rechtszaken tegen fabrikanten van semaglutide-medicijnen, vanwege meldingen van ernstig verlies van gezichtsvermogen.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
