Eric Lopes Cardozo
Een recent voorbeeld is het verketteren van Forum voor Democratie. In 2019 was Forum voor Democratie nog de grote winnaar van de Provinciale Statenverkiezingen. Een stijgend ledenaantal en goede vooruitzichten in peilingen voor de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart aanstaande, maakt dat men het niet meer aandurft om Forum voor Democratie (FVD) te negeren. De reguliere media grijpen nu werkelijk alles aan om de partij en haar voorvrouw, Lidewij de Vos, in een kwaad daglicht te stellen. De ‘spotprent’ in De Telegraaf waar de Vos werd getoond met een boa van ratten met hakenkruizen is daar een treffend voorbeeld van. Of De Telegraaf hiermee boete wil doen voor het eigen nationaal-socialistische oorlogsverleden, of gebrek heeft aan historisch besef, laat zich raden. Onder het mom van de vrijheid van expressie of van meningsuiting is alles geoorloofd, tenminste voor zover het past binnen de voorgeschreven werkelijkheid. Toen Kamerlid Pepijn van Houwelingen (FVD) in 2022 op Twitter een afbeelding plaatste waarop het leek alsof de toenmalige ministers Kuipers en Van Gennip een nazivlag hesen in plaats van een vlag ter promotie van de Sustainable Development Goals (SDG’s), kwam hem dat op een voorwaardelijke boete van € 450, met een proeftijd van een jaar, te staan.
De ‘groene agenda’ is een thema waarbij overduidelijk sprake is van asymmetrische verontwaardiging. Zo ook binnen de media. Sceptici worden weggezet als ‘wetenschapontkenners’ en verspreiders van desinformatie. Frauduleuze alarmistische claims over catastrofale opwarming worden daarentegen genormaliseerd als onbetwiste waarheden. Uiterst negatieve berichtgeving over boerenprotesten in 2019-2020 ligt in dezelfde lijn. De NOS en De Volkskrant repten over bedreiging voor de openbare orde en het milieu met koppen als ‘extremisme’ en ‘klimaatontkenning’. Acties van Extinction Rebellion (XR), zoals de wegblokkades op de A12 in 2024-2025, werden veelal gepresenteerd als legitieme burgerlijke ongehoorzaamheid voor een ‘nobel doel’.
Bij politieke verslaggeving grijpt de media naar asymmetrische verontwaardiging door partijen als FVD steevast te associëren met rechts-extremisme. Schandalen bij gevestigde partijen worden echter gebagatelliseerd of afgedaan als ‘incidenten’. Tussen 2019-2020 uitten De Telegraaf, RTL en de NOS felle verontwaardiging over een intern conflict bij Forum voor Democratie tussen Thierry Baudet en Henk Otten. Met een wekenlange stroom van reconstructies en analyses werd de partij neergezet als chaotisch en radicaal. In datzelfde jaar kende het CDA elf integriteitsaffaires die grotendeels als lokale incidenten werden genormaliseerd en snel naar de achtergrond verdwenen. De voorgeschreven werkelijkheid van een stabiel establishment wordt beschermd, terwijl dissidente stemmen als bedreiging worden weggezet.
Met betrekking tot de Oekraïne-oorlog tonen de media asymmetrische verontwaardiging door Russische acties steevast zwaar te veroordelen als pure agressie en oorlogsmisdaden. Misstanden in Oekraïne zoals het bombarderen van de eigen bevolking, christenvervolging en het verbieden van politieke partijen worden genegeerd of genormaliseerd als bijkomende schade in een ‘rechtvaardige strijd’. De aandacht voor Oekraïense corruptie is minimaal en westerse geopolitieke provocatie zoals de NAVO-expansiedrift wordt afgedaan als irrelevant. De voorgeschreven werkelijkheid van een eenzijdig conflict moet worden gehandhaafd.
Kritiek op instituties wordt door de media asymmetrisch behandeld door alternatieve stemmen weg te zetten als ‘complotdenkers’, terwijl institutioneel falen wordt genormaliseerd middels het etiket ‘systeemfout’. In 2019-2021 werd een kolossaal institutioneel falen als de toeslagenaffaire in media als NRC en NOS overwegend gepresenteerd als corrigeerbare ‘systeemfout’. Kritiek op machtsconcentraties en corruptie binnen de EU wordt zonder inhoudelijke duiding weggezet als polariserend of complotdenken. Dit ondanks schandalen zoals de Pfizer-SMS-affaire of de financiering van ngo’s teneinde de Green Deal door te drukken.
Politici hanteren ook een dubbele standaard. Dit is zowel zichtbaar in Kamerdebatten als in rapporten van het Sociaal en Cultureel Planbureau. In de voorgeschreven werkelijkheid is het bestuur onfeilbaar. Het volk is dom en vormt een bedreiging voor de democratie. Dictaten vanuit Brussel die dwars ingaan tegen nationale belangen worden gepresenteerd als democratische vooruitgang. Kritiek op technocratische ‘oplossingen’ wordt weggezet als populisme en ‘anti-wetenschap’.
Waar bij boerenprotesten met wegblokkades hard ingrijpen werd geëist, werden vergelijkbare acties van Extinction Rebellion voorgesteld als ‘vredig protest’. Corruptie is ook een gewillig thema. Tussen 2019-2022 was er grote verontwaardiging over vermeende corruptie bij FVD. Grootschalig misbruik van pensioenfondsen blijft echter onbesproken en slavernijverleden-projecten krijgen het etiket ‘noodzakelijkheid’. De voorgeschreven werkelijkheid van een ‘schone’ elite moet in stand worden gehouden, terwijl dissidenten als corrupt worden neergezet.
Asymmetrie in geopolitieke standpunten wordt duidelijk in felle verontwaardiging over Russische acties in Oekraïne. Russische acties zijn crimineel of worden veroordeeld als oorlogsmisdaad. Oekraïense acties zoals vervolging van de eigen bevolking of aanslagen op Russische legerfunctionarissen en politici worden genormaliseerd als oorlogsnoodzaak. Hetzelfde geldt voor het vergoelijken van het opblazen van de Nord Stream-gaspijplijn. Deze voorgeschreven werkelijkheid van een Russische agressor en een vermeende rules-based order moet tot in het absurde worden verdedigd.
Ook het Openbaar Ministerie (OM) past dubbele standaarden toe. Activisten die ingaan tegen de voorgeschreven werkelijkheid en politici met een rechtse signatuur worden vervolgd voor haatzaaien, ondermijning, laster en smaad of opruiing. Soortgelijk gedrag van activisten en politici die zich schikken in de voorgeschreven werkelijkheid wordt getolereerd. Toen Frans Timmermans in april 2024 riep: “wij zullen niets nalaten om te voorkomen dat Wilders in dit land aan de macht komt”, concludeerde het OM dat de uitspraak, in de context van de speech, niet strafbaar was. Het OM besloot echter Tweede Kamerlid Gideon van Meijeren wel te vervolgen voor opruiing tot gewelddadig optreden tegen het openbaar gezag, terwijl hij juist waarschuwde voor geweld en opriep tot geweldloos verzet.
Boeren werden keihard vervolgd voor wegblokkades, terwijl XR-acties vaak seponering kregen onder het mom van ‘ideëel protest’. De voorgeschreven werkelijkheid van groen activisme leidt tot immuniteit of ontslag van rechtsvervolging. Hetzelfde zien we bij het thema migratie. Tegenwerken van deportaties wordt genormaliseerd tot noodzakelijke bescherming van mensenrechten. Migratiekritiek wordt daarentegen fel bestreden. En terwijl het OM zich vastbijt in vermeende ondermijningszaken, blijft institutionele corruptie zoals de toeslagenaffaire buiten schot.
Ook de rechterlijke macht toont ideologische voorkeur. XR-blokkades krijgen een mild oordeel (vrijspraak in 2019-2020) en worden daarmee gelegitimeerd. Deelname aan boerenprotesten met tractorblokkades wordt streng bestraft. De agent die in juli 2022 tijdens een boerenprotest bij Heerenveen gericht schoot op een 16-jarige boerenzoon werd veroordeeld tot een taakstraf van 80 uur en één maand voorwaardelijke celstraf. Dit staat in schril contrast tot de 200 uur taakstraf die Van Meijeren kreeg voor het promoten van geweldloos verzet. Asymmetrie komt ook terug in uitspraken rond geopolitieke thema’s. Zo moest de Nederlandse overheid stoppen met het leveren van F-35-onderdelen aan Israël vanwege humanitair recht. Wapenexport naar Oekraïne is daarentegen geen enkel probleem. Oproepen tot het voeren van oorlog in dat kader ook niet.
De inlichtingendiensten (AIVD, MIVD en NCTV) vertonen ook een structurele vorm van asymmetrische verontwaardiging in hun dreigingsbeelden. Toon en intensiteit zijn afhankelijk van de bron van de dreiging en hoe die past binnen de voorgeschreven werkelijkheid van nationale instituties en westerse bondgenootschappen. Zo linkte de NCTV in 2019-2022 complotdenken, waaronder onvrede over de toeslagenaffaire, expliciet aan rechtse dreiging. Ook radicalisatie-alerts tonen vooringenomenheid. Een toename in online radicalisatie van minderjarigen (jihadistisch en rechts) krijgt asymmetrische aandacht, terwijl andere vormen, zoals klimaatactivisme en Antifa-gerelateerde stromingen, milder worden belicht.
Asymmetrische verontwaardiging werkt omdat het zeer efficiënt is. Het vereenvoudigt complexe debatten tot duidelijke morele posities, het verwerft steun zonder langdurige argumentatie, en het bepaalt impliciet de grenzen van het debat. Het verandert verontwaardiging van een moreel kompas tot een instrument dat controle uitoefent over wat gehoord mag worden en wat niet. Het gaat niet langer over juistheid of werkelijkheid, maar over ‘aanvaardbaarheid’. Een structureel patroon van asymmetrische verontwaardiging is niet zonder gevolgen. Het leidt tot afbraak in het vertrouwen in instituties, een zoektocht naar alternatieve informatiebronnen en polarisatie in de samenleving. Precies datgene wat de partijen die zich hieraan schuldig maken beweren te voorkomen.
– einde artikel –
Je las een Premium artikel uit Gezond Verstand
Volg ons op social media
Kijk en beluister Gezond Verstand via
Gerelateerde berichten
